Vende & Zakone

Na ishte seç na ishte, na ishte një herë... - Nga Et’hem Ruka

Në dimër, kur netët ishin të shkurtra, muzgu vinte shpejt dhe fshatin e mbulonte errësira. Qetësia fillonte të përpinte pak e nga pak zhurmat e ditës dhe prishej vetëm nga të lehurat e qenit të shtëpisë, Veshos. Shpesh era fishkëllente me gjithë forcën e saj dhe dukej sikur do thyente degët e pemëve dhe do hiqte nga vendi dyert dhe dritaret e shtëpisë.

Pikat e shiut që përplaseshin me forcë mbi pllakat e gurta të çatisë dhe fishkëllima e erës që ndryshonte nga çasti në çast, krijonin një orkestër të vertet tingujsh mistikë, që vetëm natyra dinte t’i dirigjonte. Jo rallë nga barku i reve të zeza shpërthenin rrufe dhe bubullima të frikshme. E gjithë kjo atmosferë ishte pjesë e jetës sonë të përditshme me të cilën ishim mësuar.

Shtëpitë tona ndriçoheshin vetëm nga flaka e zbehtë e llambës ose kandilit të vajgurit. Gjithçka dukej e zbehtë, po ashtu edhe fytyrat tona. Herë pas here ndriçimi shtohej e pakësohej sipas lojës së flakëve të drurëve që digjeshin në oxhak.

Zjarri ishte një magji më vete. Thëngjijtë herë-herë përflakeshin e herë-herë zbeheshin, ndërsa flakët merrnin forma të papërshkrueshme nga gjeometria. Kur lëviznim urat e zjarrit, ose i kruanim me mashën e oxhakut, krijoheshin mijëra xixa, që pushtonin tërësinë e hapsirës së oxhakut. Ato ishin fishekzjarret e fëmijërisë sonë. Gjuha e zjarrit ishte dhe mbetet një kod më vete.

Ishte ora kur babai fillonte të na tregonte përralla. Ai ishte një bibliotekë më vete që dinte një pafundësi përrallash mbresëlënëse. Vatra rreth oxhakut shtohej edhe më femijët e tjerë të lagjes të cilët thuajse çdo mbremje vinin për të dëgjuar përrallat e radhës.

Ishte me të vërtetë sikur të bëje mësim dhe mësuesi ishte im atë. Ai ishte Hans Kristian Anderseni ynë që tregonte me një gojëtari e pasion të veçantë edhe pse punët e rënda të ditës e kishin lodhur. Përrallat, ashtu si mitet, nuk e njohin kohën, as hapësirën dhe tallen me ligjet e fizikës, kimisë e biologjisë. Ato transmentohen nga një brez në tjetrin, duke humbur pjesë të tyre e duke u pasuruar me pjesë të reja.

Personazhet e përrallave ishin kuçedrat, qerosët, Nastradini, arapët, E Bukura e dheut, mbretërit e pashpirt, shtrigat, kafshët e vërteta e mitike të pyllit e sa e sa personazhe të tjerë. Të gjithë këta heronj luftonin e duheshin mes tyre, fluturonin, kalonin lumin pa u lagur, sfidonin të keqen dhe i hapnin rrugë të mirës, goditnin gurin dhe e thërmonin, shndërronin thëngjillin në diamant, pinin dy pika qumështi magjik dhe shndërroheshin në dragoj, ecnin me shpejtësinë e dritës, ngjallnin të vdekurin, sfidonin moshën dhe kohën. Në çdo përrallë, sakrifica shpërblehet, e mira e mund të keqen dhe fundi është gjithmonë i lumtur.

Ashtu rreth zjarrit, me sytë të ngrirë drejt babait, ndiqnim në mënyrë imagjinare skenat që ndryshonin kaq shpesh e shpejt dhe imagjinonim veten në vend të heronjve të tyre. Fuqia e tyre ushqente imagjinatën dhe fantazinë tonë. Sa mbaronte një përrallë, i kërkonim tim eti përrallën e radhës. E kjo vazhdonte deri sa gjumi fillonte të kllapiste sytë tanë. Mbrëmjen tjetër vazhdonte e njejta gjë, por me përralla të tjera, subjekte të tjera dhe heronj të tjerë.

Koha mi ka përhumbur përrallat e fëmijërisë. Kur u rrita iu luta babait dhe regjistrova disa prej këtyre përrallave në magnetofon. Mendova të ruaja të freskët zërin dhe mënyrën e tregimit të tyre. Regjistrova dhjetë a pesëmbëdhjetë përralla, nga ato që na kishin lënë më shumë mbresa nga fëmijëria.

Për fat të keq, vite më vonë, kur im atë kish shkuar Andej, kaseta nuk ishte më e riprodhueshme. Ndjeva shumë dhimbje. Më vjen keq që nuk i shkrova këto përralla magjepsëse kur im atë ende jetonte. Kjo bibliotekë u “dogj” dhe ne nuk mundëm ta ruanim atë të shkruar.

Edhe pse i kam harruar përrallat e atyre moteve të largëta, unë e ndjej se ato jetojnë ende brenda meje. Ato ishin një ndër shtysat e para që i dhanë jetë alkimisë së ngatërruar të shpirtit tonë.

©Et’hem Ruka