Krijimtari

Profesori

Nga: Kristaq Turtulli

Ngjarje e jetuar

Ashtu si pylli ka zogj dhe rrugicat e ngushta me kalldrëm kanë fëmijë, jemi ne...

Sheshi i fushës së futbollit ish një kryqëzim rruge shtruar me kalldrëm. Këmbët tona të zbathura qenë mësuar me trillet dhe tekat e fushës së futbollit. Në verë gurët ishin të ngrohtë, dashamirës, topi i vogël prej llastiku kërcente gëzueshëm. Në pranverë gurët ishin të ftohtë. Në vjeshtë të lagësht, të trishtueshëm, sepse shumë shpejt do mbuloheshin prej dëborës së bardhë, të trashë dhe nuk do ndjenin për muaj me radhë shputat e zbathura të lojtarëve të vegjël të rrugicave të ngushta me kalldrëm.

Në qoshe të shtëpisë së “Profesorit” ishte një çezmë me lëfyt bronzi ku lagnim buzët e zhuritura dhe nënat mbushnin ujë me gjyma dhe stomna balte. Muret e shtëpisë së “Profesorit” ishin të larta si një kështjelle. S’guxonim të luanim pranë asaj shtëpie. Pas saj qëndronte një grua plakë e thatë, nevrastenike, tmerri jonë. Na bombardonte me ulërima kur dëgjonte bërtitjet tona të gëzuara kur shënonim gola.

Lojtarët e vegjël s’kishin kohë të vrisnin mendjen përse e quanin prindërit tanë mes tyre: njeriun enigmë, “Profesori”, të korracuar nga plaka nevrike. Të katër rrugicat e kalldrëmta dhe sheshi i lojës mbështilleshin rreth shtëpisë së tij si rreth botës enigmë. Donim të luanim, të bënim gola, të dërmonim këmbët e zbathura, të gjakosnim gjunjët, gishtërinjtë e këmbëve dhe bërrylat.

Ishim çunakë pa pretendime, kënaqeshim me pak në të ngrënë. kur kërkonim bukë dhe hasnim në heshtjen e prindërve. Rrëmbenim një copë bukë, çfarë kishte shtëpia dhe turreshim jashtë ku na priste loja e nxehtë.

Na ish bërë e zakonshme, para se të fillonte ndeshja dikush nga ne shfaqej me bukë të zezë në dorë e ngrinte lart dhe bërtiste:

“Kush e gjen me se e kam bukën, do kafshojë njëherë?”

“Me vaj dhe me kripë?”

“Jo.”

“Me sheqer dhe me vaj?”

“Jo, jo!”

“Me sheqer dhe me ujë?”

“Jo,jo,jo!”

“Me marmelatë?”

“Jo,jo,jo,jo!”

“Me lëng fasulesh?”

“E gjete, kafsho njëherë.”

Kjo ndodhte çdo ditë dhe nuk bezdiseshim. Të pesta këto ishim menytë më të mrekullueshme të fëmijërisë sonë.

Ishte fund gushti, e dinim, së shpejti gurët e rrugicës do bëheshin të lagësht, të ftohtë, ndaj donim të shfrytëzonim kohën e mbetur në maksimum. Mua më përfshiu loja dhe mërzia, skuadra ime po humbte. Më erdhi një top dhe pa e menduar gjatë e gjuajta fort me majë, aq sa më theri në shpirt, thoi i madh i këmbës së majtë u gjakos. Topi u ngrit lart e mori era për inat tonin, shkoi dhe ra matanë murit të lartë të plakës së tmerrshme.

Te gjithëve na ngriu zemra. Shokët më vështruan me inat dhe mëri.

“Shkoi dhe vatë topi,” ia bëri Ilo gati në të qarë.

Topi i vetën që kishim. Kush guxonte të hynte në atë shtëpi të zymtë, me mure të larta, ku zgjateshin mbi hatulla degët e pemëve. Dritaret e mbyllura me grila, asnjëherë s’ hapeshin. Na ngjante shtëpi e shpirtrave.

Shokët u tërhoqën në qoshe me trishtim. Mbeta vetëm. U çapita me hapa të ngadaltë duke u dredhur. U afrova derës së vjetër me dru pishe. Qëndrova një moment u mbusha me frymë. Shokët ma bënin me dorë nga larg të hyja brenda. Në sytë e tyre dallohej shkoqur frika.

Më kot përpiqesha të ndaloja drithërimën e lukthit. Dorë plogët kërkova rripkën prej spangoje të thurur që mund të gjendej fshehur diku në cep të derës. Më në fund e gjeta dhe tërhoqa me frikë, ngadalë, gjuhën e çelësit. U dëgjua një kërcitje e lehtë. Kanati i rëndë i derës u drodh, lëvizi. Shtyra kanatin me sup, dera u hap aq sa unë të zgjatja kokën, të vështroja se çfarë bëhej. Oborri shtruar me pllaka të mëdha guri dhe një pastërti e akullt. Anash harliseshin trëndafila të mëdhenj shumëngjyrësh. Mu ndal fryma. Për fatin tim të keq, topi qëndronte mbi trëndafilin e madh, të kuq dhe më të bukur të kopshtit që varej trishtueshëm. Zonja e shtëpisë ish e çmendur mbas trëndafilave.

Kjo gjë ma shtoi akoma më tepër ngurrimin për të hyrë brenda.

“Hyrë brenda ç’ pret,” dëgjova zërin e Ilos: “Plaka do ta çajë topin, do ta bëjë fërtele.”

Po e dinin ata se ai top kish këputur trëndafilin më të bukur të kopshtit?

Ngulmimi i tyre ish i padurueshëm:

“Hyrë!”

Oborri dergjej në qetësi. Në pragun e derës së korridorit qe shtrirë një mace bardhoshe. Symbyllur lëpihej me endje.

“Hyrë, hyrë!” Dëgjoja nga pas zërin e Takes.

“Le të bëhet ç’të bëhet,” thashë me vete: “S’do ta le topin të çahet.”

Hodha një hap në pllakën e oborrit, lëviza rrëshqanthi, hyra brenda, dera mbas meje u mbyll. Qetësia e rëndë, sfilitëse. Vështrova rreth e rrotull me kujdes. Në të dy anët e kopshtit harliseshin pemët e larta. Si qenush i vogël ngrita veshët dhe tendosa përgjimin. Prej qetësisë zotëruese ndjehesha i mpirë, i plogët si i futur në një qese plastike. Çdo hap që hidhja, qëndroja, përgjoja. Më dukej sikur oborri dhe shtëpia lëvizte dhe unë shkisja së bashku me të. Dreq o punë sa i madh ky oborr, zemra kërcente në kraharor!

Flaka tutje plogështinë dhe frikën, vrapova drejt topit dhe trëndafilit të mrekullueshëm, të kuq, të këputur. Më në fund mbërrita, mbështeta i lehtësuar gjoksin në gardhin e thurur me rrjetë teli. Mora frymë i lehtësuar. Nuk qe aq e vështirë sa dukej, të zotët e shtëpisë flinin. I shpenguar zgjata duart të rrëmbeja topin dhe të zhdukesha.

Një shungullimë e tmerrshme si krismë rrufeje u dëgjua në krye të shkallëve. Ajri u drodh dhe unë ngriva me duart e vendosura në top. Rrezik të vdisja nga frika, zemra gati sa s’ pushoi së rrahuri. Lëviza me shumë vështirësi qafën. Në ballkonin e vogël, në krye të shkallëve, krahëhapur si shqiponjë, gishtërinjhapur si të bllokonte qiellin dhe ta çirrte ajrin me thonj, qëndronte e frikshmja, plaka, e profesorit. Ishin disa sekonda të tendosura në tmerr e llahtarë.

Unë as rrija, as ikja. Ngurtësia ime e bëri edhe plakën të ngurtësohej. Atëherë kur ajo po shkriftohej, të turrej mbi mua, të më ndëshkonte për hatanë e madhe, këputjen e trëndafilit, u dëgjuan trokitje të ngutura në xhamin e dritares. Ajo u kthye me të shpejtë si me urdhër, hyri brenda. Në krye të disa sekondave, u gjend pranë meje, fytyra i kuqëlonte prej inatit. Mpirja ime ishte gjithëpërfshirëse. Pa më thënë gjysmë fjale më mbërtheu nga krahu dhe më tërhoqi brenda në mugëtirën e shtëpisë.

“O nëne, do më lidhe me spango të trashë, do më vdesë në dru,” thashë me vete. Gjuhën e kisha të thatë trokë.

Për habi më la në dhomë dhe u largua duke sharë e bërtitur:

“Plak i rrjedhur, mistreci më këputi trëndafilin më të bukur. S’më lë t’i jap dru me muzikë, e fut në shtëpi!”

“Eja bir, ulu,” dëgjova një zë të ëmbël.

Vështrova me kujdes nga erdhi zëri. Ulur në stol të thjeshtë druri, dallova një plak. Dhoma rëndonte nga librat e llojeve të ndryshme me kapakë të trashë. Dukej sikur do përmbysej. Prej dritares derdhej duke vallëzuar një dritë e lehtë.

“Mos ki ndrojtje bir,” ngulmoi ai me zë si gurgullimë burimi.

“Plak i çmendur,” hungëriti plaka. Ajo zgjati kokën në dera. Ai bëri me dorë një lëvizje të plogët, të bezdisur.

Gjaku po më shkrihej dalë ngadalë dhe u përpoqa të përqendroja vëmendjen. Koka po më gremisej prej morisë së librave.

“Të pëlqejnë librat?” më pyeti.

Ngrita supet.

“Eja ulu këtu,” dëgjova zërin e ëmbël të tij. Dukej shumë plak me tesha të zbardhura, por të pastra dritë. Kokë të shndritshme, pa flokë, fytyrë të pastër, ballë të madh, sy të zgjuar. Nuk kisha parë dhe nuk kam parë deri më sot kokë më të bukur plaku se e tij.

Ishte profesori, i madhi Spiro Konda, albanologu më i shquar shqiptar.

Më ftoi të vija sa herë të doja. Ditën e nesërme trokita në portën e tij, të cilën ma hapi plaka duke hungëritur. Ajo më qerasi me llokume dhe doli. Profesori u ngrit ngadalë dhe duke u kollitur tërhoqi një libër me kapak të trashë nga rafti i madh.

“Është Homeri” - më tha – “Iliada, Odisea, shkruar në greqishten e vjetër...”

U bëra sy e veshë. Më kishte folur diçka babai për këta heronj, i kishim dhe libra por na i dogjën në kontrollin e plaçkitjen e tretë. Atëherë s’kisha lindur akoma. Ndaj kureshtja ime ishte e parrëfyer. Profesori pa përtuar nisi të shfletojë ngadalë fletët e trasha, të zverdhura nga koha dhe nisi të më tregojë për gjëra të padëgjuar më parë.

S’më durohej sa të shkoja në shtëpinë e profesorit. Plaka më priste më butë. Nuk hungërinte më. Në mot të mirë profesori rrinte në oborr pranë trëndafilave. Plaka më afronte një stol të vogël dhe unë ulesha pranë tij. Mësova për Aleksandrin e madh, Pirron, Baton, Teutën dhe Gencin. Të gjithë Ilirë, Epirotë, Shqiptarë të lartë dhe njëri më i madh se tjetri.

Vonë babai më tha që Profesori është i pari historian që mbrojti tezën e prejardhjes së shqiptarëve nga pellazgët. Vargjet e eposit homerik: “O mbret Zeus dodonas pellazgjik” dhe “popull hyjnor i pjellë drejt për drejt nga dheu”, do të ishin hapi i parë nga u nis Profesori fillimisht për rrugën e gjatë e të vështirë...

Ndodhte që hapej dera dhe zgjatej një kokë e bardhë plaku, që thoshte:

“Profesor, dil bre nga lulishtja të bëjmë një dorë domino. Mjaft u more me libra dhe me këtë fëmijë.”

Profesori buzëqeshte ëmbël dhe ua kthente:

“Eh o Çome, të rri me juve do mësoj të gjitha llojet e sëmundjeve, ndërsa librat më japin dritë, dhe ky fëmijë më jep jetë.”

Vizitat e mia u ndërprenë papritmas dhe për këtë u trishtova mjaft. Për dreq më kapi gripi, me kollë e temperaturë të lartë dhe zura shtratin. Nuk më kujtohet sa kohë qëndrova rënë në shtrat. Kur u bëra më mirë dëgjova nënën që tha:

“E sollën të balsamosur Profesor Kondën.”

“Përse të balsamoset profesori?” - e pyeta zë qarë.

“Ndërroi jetë i mençmi. Miqtë, kolegët e dikurshëm erdhën nga Viena e largët dhe e balsamosën burrin e shquar.”

Pa e bërë të gjatë, u vesha dhe dola me vrap,

“Dale o bir, je akoma i pamundur,” - dëgjova nga pas ankimin e nënës.

Rrugicat e ngushta nuk nxinin turmën kureshtare të njerëzve. Hipa mbi një gur postafi dhe vështrova i hutuar arkivolin me trupin e balsamosur të Profesorit, sjellë nga Viena. S’më besohej të ishte brenda, në xham, i vdekur, plaku me kokë të bukur, i dituri i madh Spiro Konda, që me kujdes dhe dashamirësi hapi kanatin e dritares dhe më tregoi të shoh përtej, ku gjendej lëndina e dijes dhe diturisë...