Vdekja e babait (fragment nga romani “Grimcat”) - Përparim Kapllani

“Trupin e babit e kanë sjellë në shtëpinë e xhaxhait. Atje do të vijnë njerëzit për ngushëllim. Atje do të shkoni edhe ju. Në këtë qeskë kam futur një pako sheqer dhe një pako kafe. Jepja teta Xhozit në dorë. Merri edhe këto dy pako cigare. Do t’ua ndash burrave, kur të vijnë për ngushëllim.” Manushaqja ia zgjati qeskën të birit dhe e shtrëngoi fort në krahët e saj. Atë ditë djemtë ishin veshur me rrobat më të mira që kishin: pantallona teritali dhe pulovra të trasha e të ngrohta. Edhe këtë herë, Çimi kishte veshur pallton e bardhë prej lëkure, e cila dukej akoma më e bardhë, pas fërkimit me ujë të ngrohtë e sapun, që i kishte bërë e ëma një orë më parë.

Çimi kapi të vëllanë për dore dhe kaloi përmes rrugës automobilistike ndanë selvijave të Namazgjasë. Atë mëngjes të diele selvijat dukeshin më të zymta, më të thara dhe më shtatlarta. Të ngrysura dhe disi të kërrusura pëshpërisnin me njëra tjetrën ca fjalë ngushëllimi, që i merrte me vete era e Krastës. Zgjatnin krahët e këputur dhe i përqafonin vogëlushët dashurisht. 

Çimi nuk kishte parë asnjëherë një njeri të vdekur në jetën e vet dhe për këtë arsye, seç ndjente një lloj frike. Në ëndërr i dilnin lloj lloj fytyrash të heshtura dhe të vrenjtura, që nuk thonin asgjë, por që me sytë e mbyllur, ngjanin më shumë me alienët, që vinin nga pafundësia. Përse vdiste njeriu dhe ku shkonte shpirti pas vdekjes? A do të shndërrohej babai në diçka tjetër: përshembull në një pemë ulliri apo qiparis? Apo ndoshta në një mjegull që davaritej në hapësirë? Gjatë natës së shkuar gjumi i kishte dalë disa herë. Nuk i besohej se babai nuk jetonte më, për aq kohë që nuk e kishte parë ende me sy. Nuk mund ta imagjonte dot, se babai nuk merrte më frymë.

“Lali, ça domethënë, që babi ka vdekur?” Zëri i Platorit e shkundi nga ajo gjendje e përhumbur. Nuk e dinte as vetë sesi të përgjigjej, ndërsa u përpoq të përfytyronte diçka.

“Domethënë që babai ka rënë në gjumë dhe nuk do të zgjohet më!”

“Ça domethënë që nuk do të zgjohet më?”

“Domethënë që këtej e tutje do të rrijë i shtrirë dhe me sytë mbyllur.”

“Po pse nuk do të zgjohet?”

“Se është shumë i lodhur.”

“Më mirë mos ta zgjojmë. Babi ka nevojë të shlodhet.”

“Ëhë!” tundi kokën Çimi. Ndjeu një dhimbje të madhe në shpirt, që nuk ishte në gjendje të jepte shpjegimin e duhur. Nuk ishte mirë të gënjente. Mami sa herë i kishte thënë se “gënjeshtra i ka këmbët e shkurtëra.” Kur të rritej, Platori do ta kuptonte se çfarë kishte ndodhur, por gjer atëherë nuk donte që ta mbante atë barrë në shpirt. Nuk duhej ta gënjente vëllain e vogël dhe t’i tregonte të vërtetën e madhe dhe lakuriqe se babai nuk do të ishte më. Se babai do të shkonte diku në një vend të largët e të errët, ku mbretëronte vetëm nata. Se në atë vend kishte me qindra e mijëra njerëz të mirë, që rrinin së bashku dhe nuk merrnin frymë. Befas ndaloi këmbët dhe u kthye plotësisht nga ai.

“Tori! Ky lloj gjumi është gjumë ndryshe nga ai që bëjmë ne çdo natë.”

“Po pse ndryshe?”

“Nuk di si ta shpjegoj. Ja, kur të mbërrijmë të shtëpia e xha Agimit dhe teta Xhozit, do ta kuptosh vetë. Në këtë lloj gjumi, njeriu nuk merr frymë dhe trupi fillon t’i prishet. Nëse dikë e kap gjumi i vdekjes, atëherë trupin e tij e fusin në dhe.”

Platori pohoi me kokë, pa ditur se çfarë të thotë e krejtësisht i hutuar çapiti hapat e vegjël.

“Po ta fusin në tokë, nuk e shohim dot më babin, apo jo?”

“Jo, sot është hera e fundit! Tani të nxitojmë, se mos bëhet vonë.” Ja shtrëngoi doçkën e vogël të vëllait dhe të dy kaluan në krahun tjetër të rrugës automobilistike, që të çonte për në qendër të qytetit.

Të dy djemtë dukeshin si të përhumbur në mes atij grumbulli njerëzish që prisnin rradhën për të bërë ngushëllim. Në njërën nga dhomat ishin ulur vetëm burrat. Një rradhë karrigesh ishte vendosur përgjatë mureve të dhomës. Çimi e mbante mend që, kur rrinin të dyja familjet bashkë, se ajo dhomë i përkiste familjes së xha Agimit. Dhoma e mesit, ajo përballë derës kryesore, ishte pikërisht dhoma, ku kishin jetuar para se të shkonin në lagjen “Vullnetari”. Në atë dhomë prehej babai, në pritje të lamtumirave të fundit nga të afërmit, miqtë dhe shokët. U zgjat në majë të gishtave për të parë më mirë, kur ndjeu në sup një dorë të butë ta prekte lehtazi në sup.

“U të keqen teta Xhozi! Ejani brenda!” Sytë e teta Xhozit ishin skuqur nga të qarët. Flokët sterr të zes ia shtonin më shumë kontrastin me fytyrën borë të bardhë.

Çimi mori Platorin prej dore, sikur të kishte frikë se mos i rrëshqiste dhe i humbiste në turmën e njerëzve që sa vinte e dendësohej. Ndjeu një farë zori ta kaplonte të tërin, kur hyri në dhomë dhe filloi t’i japë dorën të gjithë burrave të ulur në karriget e vëna rrethepërqark dhomës së gjumit. Xha Agimi, megjithëse nuk e pinte cigaren, e mori një dhe e përqafoi fort.

“Nuk e pi duhanin, por do ta marr!” Zëri i përhumbur i xhaxhait, sikur e shkundi disi nga ajo gjendje përgjumjeje në të cilën kishte rënë. Xha Agimi ishte tre vjet më i vogël se babai. Ishte rreth të dyzetave, me flokët ngjyrë kafe e të dallgëzuara, të krehura me kujdes. Xhaxhai i përqafoi të dy me dashuri, duke i mbajtur për pak sekonda në krahët e vet. Edhe xha Fitimi, burri i hallë Nirvanës nuk e pinte cigaren, por menjëherë e pranoi, duke vënë dorën në zemër. Burrat filluan të tymosnin e pëshpërisnin fjalët më të mira që mund të thuheshin për atë që sapo kish shkuar në botën tjetër.

“Burrë si Isai nuk lind më nëna,” tha një plak rreth të tetëdhjetave, me bastunin në mes të këmbëve dhe mustaqet e gjata. Në kokë mbante një qylaf të bardhë borë. Sytë e lëngëzuar i mbante të ngulura në hapësirë e dukej sikur fliste me muret. Të tjerët tundnin kokën në shenjë pohimi e thonin me rradhë shprehjet e mortit.

Ishte shpirt njeriu. Nuk i bënte keq as edhe mizës. Nuk ka burrë nëne si ai. I pashëm, i mençur, dritë iu bëftë shpirti. Fati i keq, por njerëz si ai nuk lindin më. çfarë t’i bësh, njerëzit e mirë i merr me vete Vdekja. Nuk ka gjë më të keqe: të lësh dy djem pas e të ikësh kaq i ri.  Nuk kemi patur njeri më të zgjuar se ai në fis. Fatkeqësi që i ndodhi ajo sëmundje se kushedi se ku do të ishte sot. Sa gjysma e tij t’i bëhen djemtë, lum si ata. Sa herë që vdesin njerëzit, gjithkush përpiqet të thotë fjalë sa më të mira, por Isai i meriton të gjitha. I qetë, i dashur, i pastër, i komunikueshëm, me sqimë. Të marrësh medalje ari në shkollë, nuk i thonë shaka. Shyqyr që la dy djem pas, se do t’i kishte humbur nami dhe nishani. Nganjehërë nuk gjenden kollaj fjalët për këta njerëz kaq të mirë.

Çimit filluan t’i merreshin disi mendtë. Ndjeu një lloj plogështie në trup e i dukej sikur nuk po ngopej me frymë. Të paktën porosinë që i kishte lënë nëna e kishte kryer më në fund. Të dyja paketat e cigareve ua kishte shpërndarë miqve që kishin ardhur për ngushëllim. Megjithëse nuk i kishte mbushur të njëmbëdhjetat, atë ditë vetja i dukej më burrë se kurrë. Një burrë i vërtetë në mes burrave të tjerë. Xhafa, djali i madh i hallë Sadijes, i bëri me shenjë t’i afrohej. Xhafa ishte një burrë rreth të tridhjetave me flokët sterr të zinj dhe kaçurrelë. Ishte piktor dhe punonte në Teatrin e qytetit. Fytyra e tij rrezatonte mirësi dhe një dhimbje të thellë.

“Hajde ta shohësh babin për herë të fundit,” tha Xhafa  dhe bëri vetë i pari përmes turmës së njerëzve. Çimi e ndoqi i hutuar pas me një farë kërshërie të përzier me frikë.  Vërtet ishte hera e fundit dhe nuk do ta shihte babanë as edhe një herë tjetër? Ktheu kokën pas për të parë se ku ishte Platori, por dora e hekurt e Xhafës po e tërhiqte fort përmes turmës. Ja ku ishte babai i shtrirë në arkivol me sytë e mbyllur përjetësisht. Megjithëse e kishin larë ende i dalloheshin në fytyrë njolla gjaku. U përkul ta puthë për herë të fundit. çuditërisht babai atë mëngjes ishte krejtësisht i ftohtë si një copë akulli. Këmbët iu morën dhe për pak sa nuk ra, por Xhafa e mbajti fort nga krahu dhe nuk e la të binte.

Sapo doli disi nga ai grumbull njerëzish, menjëherë dalloi Platorin, që si një zog i vetmuar hidhte sytë kuturu për të gjetur të vëllanë. E kapi për dore dhe e tërhoqi për në oborrin përballë pallatit. Platori nuk fliste as edhe një fjalë të vetme, sikur ta kishte kuptuar se për çfarë bëhej fjalë dhe se në atë moment aq të rëndësishëm të jetës së tyre ishin thënë të gjitha.

Në rrugën automobilistike priste makina e funeraleve dhe një autobus fizarmonikë i Shërbimit Urban. Kortezhi i shkurtër kaloi përmes qytetit, që kundërmonte nga era e këndshme e mimozave tër porsaçelura. Rruga për te Varrezat zgjati më pak se pritej, me trafikun pothuajse zero dhe njerëzit që në atë orë pasditjeje ishin mbledhur nëpër shtëpitë e tyre. Ishte mesi i shkurtit të vitit 1977. Natyrisht makinat numëroheshin me gishtat e dorës dhe njerëzit përpiqeshin të shikonin hallet e tyre.

© Përparim Kapllani