Muzeu i pafajësive - Nga Ylli Pango

Nuk ngiste kërkënd. Nuk grricej kërkund. Rrallë dukej ndokund. Në protesta, a në sherre, jo. Në debate TV jo. Askush s’e ftonte. Po dhe ta kish ftuar, s’do shkonte. Për asnjē nuk militonte. Kërkund, askund, askënd. Ekuilibër perfekt. Askush nuk e ngiste qytetarin e pafajshēm X. Të pangazhuarin, të ekuilibruarin, perfektin X.

Rrugaçi i vogël i lagjes, Xuxi Iks, vodhi shtëpinë e komshinjve. Ai burri në katin e parë e bëri rrugicën ibret. Ngulte kunja për t’u çarë gomat makinave që i afroheshin murit. Njoni e ngrente volumin e tallavasë në qiell deri vonë natën. Shpërndarësi e drogaxhiu i lagjes Y filloi me ardhë edhe nga lagja e X. Thuhej se po merrte në qafë çunat po dhe nja dy tre goca të lagjes. Njerëzit po shqetësoheshin. Njoni shkoi në polici. Nji tjeter me njohje të gjëra, shkoi deri te qeveriu. Qytetari i pafajshëm X nuk shkoi gjëkund. “Dikur diku, do e gjejnë nga dikush” tha në mënyrë profetike. Kë kishte parasysh. Nga do e gjenin keqbërësit? Nga i madhi Zot? Nga të ngjashmit? Policia? Nga Qeveri-u?

“Po së paku me prindërit e hajdutit të vogël, duhet folur”, tha dikush. “Mos u ngatërroni me ta”, këshilloi qytetari i pafajshëm X. “Fëmijët e tyre tashmë nuk i dëgjojnë më. I kanë marrë rrugët e feçes”, shtoi me edukatë.

“Po së paku në polici, qeveri…”

“Nuk ia vlen, rrugaçë, drogaxhinj, hajdutë, vrasës ka pasur e do ketë gjithmonë…”, konkludoi X.

Një ditë dikush, ndofta prapë ai, rrugaçi Xuxi Iks, i gjuajti me gur xhamit të dritares të qytetarit X. Njëra nga ceflat i hyri në sy së shoqes së X-it. Syri u infektua. Gruaja u qorrua. E humbi një sy, desh i humbi të dy…nuk po shkoj më tej… (deri ketu: Morali klasik…)

“Ankohu”, i thanë te lagja. “Së paku merr paret e xhomit”, tha qytetari Leku X.

“Jo”, tha qytetari i pafajshëm X stoikisht. Heroikisht. “Nuk ankohem”.

Qytetari X nuk ishte vetëm i pafajshëm. Ai ishte dhe i ndërgjegjshëm. I ndershëm. E si mund të ankohej kur vetë i pat këshilluar të tjerët ndryshe? Kjo nuk pajtohej me ndërgjegjen. Pastaj syri tashmë humbi. A do ia kthente policia, qeveriu, syrin së shoqes?

Pas do kohe, një natë pa hënë, Hajduti X, Xuxi a ndofta një tjetër, hyri brenda në shtëpinë e X. Ia vodhi paratë e kursyera. Ai e dinte se qytetari i pafajshëm X nuk do ankohej. Ai ishte aq i ekuilibruar. I pafajshëm. Si mund të ngarkonte me faj dikë tjetër?!

Megjithatë brenda shpirtit të qytetarit X paskëtaj paqja u mpak. Revolta e parë. Marazi. Ndesheshin me Dilemën. Logjikën. Të ankohej, a të ruante qetësinë. Revolta bërtiste: “Në sulm”. Logjika e qetësonte me durim: “Edhe po të të shkelin me këmbë, nuk do i gjejë gjë.” Debat në rritje aty brenda. Shpirti i qytetarit të pafajshëm X, e dinte ç’po hiqte. Frustrim. Shtrëngim. Marazi donte të shpërthente, të dilte. Nuk po dilte dot. Së fundmi marazi e gjeti rrugën. Vajti e u ngul drejt e në zemër. Zemra e vogël e qytetarit X u shtrëngua t’i bënte vend. Hapsira brenda qe fare e vogël. Zemra nuk po e nxinte dot. Marazi mirë që hyri vetë, por polli edhe vrerin. U bë akoma më ngushtë. Të zihej fryma. Zemra e vogël nuk po mbushej më dot me frymë. Së fundmi marazi ia shpërtheu muret me forcë. Zemra plasi. Qytetari i pafajshëm X dha shpirt zemërplasur. U nis për në një botë tjetër. Shkoi i pastër, pa cen. Theror. As mizës nuk i bëri dëm. I përkorë si një shenjt.

Kur vite më vonë edhe në qytetin tonë mëkatar, u ngrit Muzeu i Pafajësisë, këshilli qytetar i lagjes së qytetarit X, mendoi të kontribuonte edhe ai me dikë. E me kë tjetër veç kujtimit të pastër të Qytetarit të pafajshëm X? Kërkesa mbërriti në instancën përkatëse.

“Po për ç’vepër ta vemë në muze?”, pyeti instanca.

“Po ja…”, ngritën supet ata të lagjes... “ndonjë vepër...ndonjë vepër…”, filluan të vrasin mendjen…

“Po ja, asnjë vepër të keqe, nuk ka…ai nuk i bëri kujt keq kurrë, as edhe një mize, shembullor tërë jetën…”

“Nuk bëhet”, tha instanca, “e si mund ta vemë në muze pa vepër këtë njeri? Ky është Muze Pafajësie. Ne këtu kemi nga të gjitha llojet e të pafajshmëve. Por me veprën përkatëse të pafajësisë: Kemi p.sh. vrasës të pafajshëm, kemi disa lloj hajdutësh pa faj. Kemi politikanë të qashtër pa pikën e fajit. Kemi mashtrues mjeshtërorë, plot talent pra të pafaj, kemi…Vetëm pa vepër fare, nuk kemi. Se po nuk pati vepër për çfarë ta fusim? Për hiç? Nuku jo…jo…nuku bëhet! Gjithsesi kaloni një herë andej nga Muzeu i Engjëjve…apo si i thonë ndryshe, i Shenjtorëve…”, shtuan pastaj kur i panë aq të mërzitur ata të lagjes (“edhe një të pafajshëm që patëm”).

Në Muzeun e Engjëjve, atyre shokëve të lagjes u kërkuan emrin e qytetarit të pafajshëm X.

“Iks-X”, u përgjigjën njëzëri ata të Gjendjes Civile.

“Ç’është ky emër, kështu, jo si emër njeriu?”, u habit kryeengjëlli Gabriel. “Nëse doni ta vemë në një nga stendat e shenjta, na duhet patjetër një emër!”

Njerëzit u larguan kokëulur. Problemi paraqitej pa zgjidhje. Emri i X ish fshirë tashmë edhe nga regjistri elektronik i lagjes X.

Qytetari i pafajshëm X mbetej kësisoj padrejtësisht, përjetësisht i dënuar. I harruar. I panjohur. Thjesht sepse quhej X. Kish lindur e ish rritur si X. Dhe kjo ishte fatale. Pse? Sepse e dini ç’kishin bërë njerëzit, këta budallenj të pandreqshëm?

Ata për dreq, vite, shekuj më parë, që në bankat e shkollës, na kishin mësuar që me X, të emërtonin a të shënjonin të panjohurit.

P.S. Kam vizituar vite më parë Hotelin Nacional, në Havana. Në muret-muze të një salle të gjatë, pashë të ekspozuar krahas presidentëve amerikanë e yjeve të Hollywood-it që patën fjetur atje, edhe fotot e bujtësve më të famshëm mafiozë si Lansky, Al Kapone etj. Jo vetëm flinin. Organizonin atje mbledhje e bënin plane. Edhe sallat e mbledhjeve të tyre janë muzeale. Në vitet e regjimit Batista, kur ende Kuba ishte një kazino e madhe e Amerikës në Karaibe…

Kam dëgjuar kohë më parë, në një zonë të Veriut të Shqypnisë, një thënie të vjetër: “Burri për diçka duhet të shquhet. Për mirë a për keq qoftë”!

© Ylli Pango