Kurora e Ballkanit-Nga Vangjush Saro

Nga: Vangjush Saro

Bisedë për letërsinë -(Fragment nga romani “Kurora e Ballkanit”)

U nisëm, o miku im i lavdishëm Qako, ta kryenim këtë detyrë të shenjtë. I hipëm një autobuzi në të dalë të Unazës së Madhe dhe drejt e te shkolla. Mirë se ju gjetëm! Mirë se erdhët! Një gjullurdi atje, o mik... S’merrte vesh i pari të dytin. Një grup i madh shkonin ekskursion. Ca të tjerë kishin dalë të lirë se mungonte zysha. Klasat e teta po i degdisnin në një miting elektoral. Njëra nga të pestat kishte takim me një tjetër çetë shkrimtarësh, por ata s’kishin mbërritur ende. E jo, ne ishim në kohë. Nëndrejtori na la në dorën e një mësueseje letërsie; ajo ishte një grua e re, e bukur, elegante; dhe i priste drutë shkurt:
-Xhaxhi poeti do na flasë për librat, - tha ajo. - Tash rrini urtë! Xhaxhi poeti, qe ku pushun... 
Xhaxhi poeti isha unë, që më raftë një pikë. Ngrita sytë. Fëmijët dukeshin sikur iu kishte ikur orari i bukës. Ca loznin me letra-ngjitëse. Ca të tjerë vështronin nga dritarja. Një pjesë jepnin e merrnin me ato dreq celularësh. Nja dy po i zinte gjumi. Vetëm ndonjë tek-tuk dukej se mund të më ndiqte. E nejse. Mora e fola. Po ç’të thosha?
-Të dashur fëmijë! - ligjërova. - Kur flasim për librin, mendja na shkon te ato shkronjëza të vogla të vogla, e ato letra të thjeshta të thjeshta, pa edhe këto figura të bukura të bukura... Sot xhaxhi poeti ka sjellë për ju një vepër me krijime dhe kujtime,/ me dedikime dhe përmallime... - Nuk e di pse, por si shumë rimë po prodhohej. Se mos është faji im, që jam poet... E nejse. - Të dashur fëmijë,/ kush nga ju do të dijë,/ pse ky libri im titullohet,/ babai kurrë s’harrohet?... Është kështu sepse nga brezi në brez virtyti trashëgohet. (Ti e di, i larti Qako, se monografia ime mban titullin “Më ka thënë babai”.) Pra, ne për babanë flasim./ O zyshe, këta po bërtasin...
Kjo ishte mëse e vërtetë. Kështu që monografia ime e shkretë, u paraqit atje për faqe të zezë. S’di në ta kam përshkruar mjaft kthjellët, por klasa nuk mbahej në dorë. Pamë ç’pamë, fjalën Fehmiut ia dhamë... O zot, s’më ndahen as rimat. E nejse. Nxori Fehmiu (e ke parasysh promovimin apo jo?) librin e tij “Jeta dhe përjetësia”. Ç’të të them, o mik! Nuk kisha dëgjuar ndonjëherë një shkrimtar të fliste aq... aq... Titulli i këtij libri, filloi ai serbes, është “Jeta dhe përjetësia”. I bukur, hë! Doemos. Por ç’kuptojmë ne me fjalën titull? Cila është pesha e një titulli për një libër? Hej! Ka mundësi të dëgjosh ti atje?... Ai atje po shkëmbente mesazhe në celular me ndonjë shokun a shoqen e vet. Pra, titulli, si t’jua them unë juve, është kripa e gjellës. Hë? E thashë mirë. Jo për gjë, po provoni të hani njëherë gjellë pa kripë. Ore pizeveng! Do ta mbyllësh gojën apo... Pizevengu ia bëri njëherë kështu ‘thuq’, njësoj sikur të pyeste: “Me mua e ke?” Dhe Fehmiu, duke tundur kokën: Ku e lamë? Te kripa. Gjellë pa kripë dhe vepër pa titull nuk ka. Vepra ime, domethënë titulli i saj, e ka një histori, një histori shumë interesante. Dhe ja si është... Qepe ti atje, se e di ç’të bëj? 
Në këtë kohë, me sa dukej, edhe unë, edhe ajo mësuesja, e kishim shtyrë nga pak Fehmiun, sepse befas ai m’u qas te veshi: “Më duket se kjo zysha po më gjuan...” Dhe pastaj, prapë u kurdis. O Zot, ç’të rrëfyer! Pra, të dashur nxënës, një vepër e mirë, kërkon edhe një titull të mirë. Nëse një shkrimtar e ka mbaruar veprën e tij dhe nuk ka gjetur titullin, kjo është shumë serioze. Ëëë, këtu do parë puna. Ja, unë për shembull... Ore, djalë, do dëgjosh apo të të nxjerr përjashta... Zysha më hodhi një vështrim, si të thoshte: “Kështu nga mendja, mirë është kolegu?...” Dhe me sa dukej, prapë e kishte shtyrë Fehmiun (siç doli më pas, me bërryl) për t’i dhënë të kuptonte se ishte thjesht një i ftuar, nuk kishte pse kapej me nxënësit... Por ai gjendej në qiell të shtatë. “Prapë më ceku kjo balerina”, më tha mua, pothuaj duke më pështyrë në vesh. Kurse të vegjëlve: Po cili është kuptimi i letërsisë? Kuptimi i lartë i letërsisë, o të uruar. Ja, të marrim veprën time. Të marrçin zvarrë!, ia bëra unë me vete. Ajo sjell vlera që nuk kanë të çmuar. Vlera po çfarë vlera! Hë!... Ja, ky poeti këtu, i ka quajtur të padiskutueshme. Është e vërtetë, zoti Qato? E vërtetë është. Por a mjafton vetëm titulli për ta lartësuar një vepër? Rrini urtë, o të paudhë...
Në klasë, tani po bëhej pazar. Aq sa edhe vetë Fehmiu e kuptoi që duhej ta mbyllte sa më parë. Ama edhe ata fëmijët, sikur i kishte ngrënë zegli... E nejse. Në fund të takimit, një prej nxënësve na dhuroi një buqetë me lule. Por ç’ishte më e rëndësishme, me shumë vështirësi, arritëm t’i mbushim mendjen zyshës që të na shiste nga dhjetë libra mua e Fehmiut. “Për Zotin, më keni vu n’pozitë të vështirë...”, na tha ajo. Por meqë aktiviteti kishte dalë mirë pak a shumë, e mbylli njërin sy. 
Qako, o kolos, sa poshtë ka rënë katundi...