OPEN… nëse e ke një perandori pas teje - Nga Faruk Myrtaj

Nëse s’ke pasur rast të ndodhesh, qoftë edhe një herë të vetme, në një redaksi gazete, s’e ke marrë vesh ç’është...

Më mbeti në kujtesë fraza, me germa të zeza, të mëdha, në dhomën e pritjes së gazetës: “Ju jeni të mirëseardhur këtu, por ne do të fillojmë të punojmë kur ju të largoheni prej këtej!”

Gazetat të rrëmbejnë, të joshin e të flakin në hullinë e ditës, jeta në to shfaqet si betejë ditore duke qenë luftë e përjetshme. Derdhin në shpirt trishtim të madh. Kandisesh t’i besosh, si mjekun, dhe zor se e pranon që edhe pa gazetat e përditshme njerëzit do mund ta bënin jetën e tyre!

Para dhe pas vizitës në redaksi, mund t’i hedhësh një sy shtypit të mëhershëm, të shekullit të mëparshëm në se jo edhe më herët. Mos u befaso që gazetat e sotme trashëgojnë edhe tituj të dikurshëm, nëse jo të gjithë mbiemrat e botuesve. Si njerëzia, fise, raca e kombe, në shëmbëllim të eshtrave dhe fytyrës, edhe gazetat ruajnë pamjen, së paku të faqes së parë.

Në fillon të vëresh më hollësishëm arkivat, mos u befaso kur emra botuesish e bashkëpunëtorësh janë po ata. Thjesht se të gjallët marrin emrat e të vdekurve, duket sikur edhe gazetat janë po ato që kanë qenë. Edhe kur janë po ata tituj. Ngaqë luftërat lokale janë seri të një lufte botërore shpallur qysh kur njeriu përdori hobenë për ta goditur me gurë prej së largu, ka edhe gazeta lokale. Se, më në fund, njeriu thotë se u bë më i arsyeshëm, hoqi dorë nga luftërat e mëdha. Mjaft i ka luftërat lokale. Kudo, s’rri dot pa të shkuarën: I merr hopa-a në krahë lokalet dhe i shfaq në metropolet. Se, edhe këto, qytetet e mëdha pra, u gëzohen nostalgjive si ardhjes së ciganëve me arinj!

***

Vite më pas, sërish në atë redaksi, parulla ende atje: “…të mirëseardhur, por do fillonin të punonin kur…” I njohuri im vazhdonte zëvendëskryeredaktor, pra njeri që bën punën e shefit të tij, që e paguan, gazetarë që hynin e dilnin për të sjellë lajmin që kërkohej…

Arriti në redaksi një fytyrë që mbase e kisha parë në arkivin e shekullit më parë. Brenda marrëzisë, edhe unë, pyeta:

“Po ky…?!”

Prita të dëgjoja emrin e ndonjë gazetari të debateve televizive, që vazhdim me figurë i gazetave ishin.

“Ky?! Banor i qytetit tonë!”

Përgjigjen e tij zë-ulët, fshikëze, në fytyrën e tij pa shprehje, mund ta lexoje si titull me germa kapitale. I bardhëllemët si unë, pëshpërima “banor i qytetit,” mund t’i lexohej edhe “ka të drejtë të hyjë e të dalë në gazetë, nëse s’ka ende gazetë të tijën”!

Në qytet kishte plasur liria. Pasi njerëzia doli në rrugë, bërtiti e thirri në kupë të qiellit, ia thanë të gjitha shtetit që s’ishte më, shteti i ri ushtroi edhe ai lirinë e tij: nuk ua vë veshin njerëzisë ç’thotë për të. Më pas, njerëzit u lodhën së ngjiruri dhe shteti i ri u ofroi lloj tjetër lirie: gazetat. Njerëzit u ndanë në grupe, secili grup kishte gazetën e vet. U dha leja për hapjen pa leje të gazetave, teksa Zyra e Ankesave doli tepër dhe u mbyll. Shteti i ri s’kishte punë me punët e njerëzve. Nëse deri atëherë flisnin me vete; tani i thoshin në gazeta. Pikërisht në këtë mjedis pjellor, miku im kishte shkuar ndërmend sloganin: “Ju jeni të mirëseardhur, por ne do të fillojmë të punojmë kur ju të largoheni prej këtej!”

Fytyra si e parë, plotë mirësjellje, përshëndeti të gjithë aty, në paradhomën e gazetës, por nuk shkoi ndërmend të ulej.

“Do ta botojmë. E di kur... Nuk e harroj...”, ia përsëriti bashkëpunëtorit, nga afër, sikur e shtynte tjetrin, dalëngadalë, për nga dera, gjithnjë me vështrimin në faqet e murit sikur ta ftonte ashtu ta lexonte edhe një herë “Jeni të mirëseardhur, por ne do punojmë kur ju të largoheni...”

“E di që e di... Por, kam hallin e ditës së saktë… është përvjetor i veçantë…,” pëshpëriste tjetri.

“Po, pra, po... Aty e kisha fjalën edhe unë... Përvjetori...”

Tjetri mërmëriti një numër me tri a katër shifra, sikur i erdhi rëndë për vjetërsinë e përvjetorit për të cilin duket se kishte sjellë shkrimin dhe, pasi s’kishte ç’të bënte më për garantimin e botimit në datën e ditën e caktuar, na përshëndeti, sërish të gjithëve, duke e shoqëruar me lëvizje të butë të dorës në ajër.

“Ç’përvjetor e kishte fjalën? Bir veterani?!” vazhdova unë kuriozin.

“Veteran, por Veteran Lufte s’është.”

“S’di të ketë veteran paqeje. Ka sjellë shkrim, për kë?!”

“Kundër Perandorisë Austro-Hungareze!”, mu përgjigj fytyra zbardhëlleme. Duke më vështruar ngulazi.

Dinte të rrënonte së qeshuri, duke u shfaqur si i palexueshëm. Germat e shkronjat, tërë shenjat në tekstin e pëshpërimës së tij, shndërroheshin në gjashtëshe, mezi të lexueshme. Shkoi e u mbyll në kthinën e tij, për pak, si për të më lënë nën jehonën e mureve të bukuruara me “Ju jeni të Mirë-se...,” që më torturonte edhe mua, si tërë bashkëpunëtorët. E shkova ndërmend se mbase do duhej të ikja, por ai trokiti në xhamin ndarës. Më bëri shenjë ta prisja.

“Bashkëpunëtor i vjetër cirilik… shkencor. I dyfishtë, i gazetës dhe i një vendi fqinj!”, tha, kur kishim dalë në udhë. Pa asnjë shenjë humori në mimikë u ulëm në kafenenë “Pavarësia Relative”. “Shkrimet, nuk i shkruan vetë. Shkrimin aniversiar e sjell çdo vit. Kundër Austro-Hungarisë…”

“Perandoria Austro-Hungareze ka rënë, apo jo…”

“Jemi të hapur para historisë, Open! Kemi edhe antidotin, mik.

Bashkëpunëtori tjetër vjen pas dy javësh. E ka gati kundër-shkrimin. Pro Gjermanik. Secili ka datë të saktë për shkrimin e vet. Gazetë e përditshme, ne, me rubrika e kronika të moçme!”

Paçka se nuk ribotohet, “Kështjella dhe Tri Romat” vazhdon. Bashkëpunëtorët shtojnë diçka. Zbulohet se jo osmanët, as austriakët, të tjerët kanë vënë dorë te murgeshat e manastirit. Ata kanë marrë edhe kodikët, që të kërkonin pronësinë më vonë. Vitin më pas, zbulohet e kundërta: përpara se të ishte manastir ka qenë katedrale… vonë fare klerikët visheshin me jeshilen që shfaqen sot dhe më pas akoma… të gjitha pasqyrohen në shkrimet, përvjetorëve. Aleksandri na është mësuar si grek, edhe pse thirret Aleksandri i Maqedonisë” dhe Aleksandër ka vetëm kryeministri Ynë, vazhdoi të digjej së brendshmi e qeshura e zëvendëskryeredaktorit…

Maqedonia u bë vetëm e Veriut, por përfolja vazhdon: përderisa ka Maqedoni të Veriut, ku është ajo e Jugut?! Për fat, bashkëpunëtorët nuk vijnë kurrë në të njëjtën kohë dhe në sallën e pritjes parulla… mund të lexohet më nge…

Gjerbte lëng kafeje të zezë, nuk përdorte qumështin për ta zbardhur, dhe vazhdoi të fliste, d.m.th. të pëshpëriste: Tashmë… nuk e kemi për detyrë ta duam atdheun. Nacionalizmi quhet strehë politikanesh, nuk na pengojnë ta duam mëmëdheun në heshtje, madje mund të kemi edhe atdhe tjetër. Mësuar të betohemi nën himnin me muzikë të tjetrit, fqinjit. Ose fqinjit të fqinjit. Gazetat kanë rubrika e faqe të posaçme.

Fitoret e humbjet e tyre kremtohen edhe në shtypin tonë. Si varreza të ushtarëve pa eshtra të tyre…

Ky njeri të gropos në honin e humorit. Duhej ta vështroje thellë në sy, por edhe ata, të dy, klithnin në pa shprehje. Pas retinës, s’gjallonte kurrfarë nervi, as veprimi. Si zëdhënës për religjionet i një shteti laik.

“Më lejo t’i paguaj kafet” i thashë, që t’ia mundësoja ikjen.

“Nëse e ke një perandori pas teje... Në ç’monedhë do paguash ti?!”

Pagoi vetë ai. Në LEKË. U ngritëm. Doja ta përqafoja. Pa konflikt interesi.

Të dy verdhacukë, askush s’do na besonte se vrisnim mendjen për fat përballë perandorive të vjetra.

E shoqërova deri në gazetë. Arritëm, pikërisht kur dikush tjetër hyri në paradhomë.

Nuk na pa ne që ecnim pas tij, s’ishte aq i mirësjellshëm, s’fliste me zë të ulët, tek xhepi i këmishës disketa dhe paketa e cigares. Përshëndeti zë-lartë, tërë siguri. U zgjati cigare të gjithëve, ua ofroi edhe çakmakun, ndezi edhe vetë. I qetë, premtues i bindur se lajmi kutullaç brenda disketës, do ndryshonte me të gjitha këtë qytet, banorë të të cilit ishim të tërë ne aty.

 “Është mezi i dheut, apo jo?!” e pyeti miku im.

Ia përmendi ulët shenjën e perandorisë, që i ardhuri ndryshoi ton dhe më pastaj heshti. Mirësjellja e perandorive s’është aq e dendur si virtyt, por po e kundroja si të lindur të priste e përcillte bashkëpunëtorët e tyre.

Bashkëpunëtori i mbramë u ngrit, bëri për nga dera, duke ecur praptazi, si një ushtar që tërhiqej prej kësaj pjese të qytetit për në një lagje tjetër. Nuk e mbylli derën, për të na kujtuar se do kthehej përsëri, gjersa koha punonte për popujt e vegjël duke shërbyer perandoritë. Më mbeti imazhi se në të gjithë gazetat vinin pa pushim fermanë të tyre.

“Është vetë-ofruar si aplikues për perandorinë e re. Ende s’i ka ngjizur bashkëpunëtorët. Luan me karta alternative. Nuk kujdesen të veprojnë fshehur. Kanë shpallur, në gjithë gazetat, tender për bashkëpunëtorë. Konkurencë. Të vetë-ofruarit janë nevojë, të nevojtorshëm, shprehet dikush. S’duan honorare. Mjaft të lëvizin lirshëm për kudo… Sponsorizohen me faqe speciale. Të sinqertë, si të varfër, si të mos i pranojmë?! Jemi gazetë e pavarur, e hapur, pavarësisht sekseve, feve, kombeve, perandorive...”

Ika! Ika, i thashë. Kush e di kush vjen tjetër këtu...

Në ikje e sipër, sloganin për vizitorët dhe bashkëpunëtorët e gazetës, e lexova për perandoritë. “Jeni të mirëseardhura, por ne do punojmë kur ju të largoheni prej këtej...”

Nga libri “Luftëtarët vriten në paqe”, Dukagjini, 2003.

©Faruk Myrtaj