Petullat e Krishtit - Tregim nga Ilir Gjini

Dimri i atij viti erdhi krejt papritur. Si një i panjohur që të mbin në derë. Qyteti i mardhur nga acari kërciste dhëmbët e gurtë si plak i rënduar nga mosha. Në vend të kapotës gri që zakonisht vishte, kishte hedhur një pelerinë bryme të ngrirë. Njerëzit dukeshin si ufo, të ardhur nga një tjetër planet dhe gabimisht kishin zbritur në një tokë të ngrirë. Të mpirë deri në palcë.

Një erë e ftohtë si kollitje e acartë ngrihej deri në qiell. Dukej sikur viti që po linim pas, po shfrynte gjithë dufin e mospërfilljes njerëzore. Sikur donte ta mbyste pjellën e re të vitit që po vinte. 

Por ne të vegjlit që s’na kishte njeri në hesap, hiç nuk e prishëm terezinë dhe vazhdonim njësoj lodrat tona fëminore. Vraponim, fshiheshim në hauret e shtëpive të rrënuara, derisa prindërit bëheshin merak e na kërkonin. I shikonim gjyshërit e prindërit tanë të shqetësuar që pyesnin njëri-tjetrin: “Mos i patë gjë”? “Ku humbën këta lanetër…në këtë kiamet”?

Shqetësimi në sytë e tyre na jepte kënaqësi. Dukeshim të rëndësishëm. Megjithëse gishtat na ishin mavijosur nga i ftohti, rrinim të ngrirë duke e shijuar në heshtje merakun e tyre. Njësoj sikur shijonim një shfaqje në teatrin e kukullave. Në guvat e vogla nën kalanë e qytetit, që ishte vendi ynë i preferuar, pikat e ujit qenë shndërruar në qirinj akulli që vareshin dhe ne i këputnim me vështirësi për t’i mbajtur si shpata. Në sytë tanë qyteti dukej si plak me thinja të akullta.

Por megjithë të ftohtin e pazakontë, mëhalla jonë e vogël zhurmonte nga goditjet ritmike të amvisave që jepnim e merrnin për të hapur petët e bakllavave e lakrorëve, që nuk duhet të mungonin në tryezën e festës.  Trokitjet e shkopinjve të gjatë që përdornin për të hapur brumin, dëgjoheshin si daulle feste.

Ato hynin në shtëpitë e njëra-tjetrës pa trokitur. Shtynin me sup derën, pasi duart i kishin të mbuluara me miell dhe këmbenin eksperiencat e gatimit.

Këtë fund viti ndihesha më i gëzuar se zakonisht. Gjyshja sapo kishte ardhur nga fshati dhe gatimet e saj ishin speciale. Por më e rëndësishmja, kisha zënë një shok të ri, Kriston, me të cilin u lidha shumë. Një djalë i gjallë e faqekuq që më falte edhe lodrat e tij të preferuara.

Para tetë muajsh ata erdhën nga fshati dhe u vendosën në mëhallën tonë. I ati qe marangoz duarartë. Tavanet e shtëpisë i kishte rregulluar për merak. Madje mua më dukeshin si ekrane të drunjtë kinemaje, ku më shfaqeshin figurina të çuditshme. Shikoja aty Borëbardhën, Kësulkuqen, si dhe shitësen e vogël të shkrepseve të Andërsenit, që mësuesi na e dha me detyrim për ta lexuar në ditët e pushimeve dimërore.

Me Kriston luaja me orë të tëra. Të humbur pas lodrave nuk e kuptonin që koha rridhte shpejt. Thirrjet e forta të gjysheve, na përmendnin dhe ktheheshim në shtëpi si qinjgjat që kanë humbur tufën. Në mëngjesin e 25 Dhjetorit, gjyshja e Kristos na thirri më herët se zakonisht. Kishte përgatitur një drekë pasunarësh. Pasi shijova çomlekun me mish lepuri të egër, më ofroi një ëmbëlsirë me petë dhe me arra, të sherbetosur lehtë, që e provoja për herë të parë.

E përlava shpejt copën time dhe me zili shikoja atë të Kristos. Gjyshja e tij më ofroi një copë të dytë, madje edhe një të tretë. Haja si i babëzitur me kafshata të mëdha, pa i përtypur mirë. Petët shkrinin në gojë dhe ëmbëlsia e sheqerit e përzier me arrat, po më shijonte pa masë. I ngopur deri në grykë pyeta gjyshen e Kristos:

- Si e ke bërë këtë ëmbëlsirë?

- Janë petullat e Kristos. Sot ka ditën e emrit.

- Ç’është kjo ditë emri? Ka ditëlindjen?

- Jo mor djalë, sot është dita kur ka lindur Perëndia.

- Po ç’Perëndi moj gjyshe, nuk ka Perëndi.

- Epo për ne plakat ka.

Kristua rrinte si statujë dhe ndiqte në heshtje dialogun tonë. Megjithëse e kisha mësuar në shkollë që Perëndia nuk egzistonte, të nesërmen iu luta gjyshes time që të më bënte petulla si të gjyshes së Kristos. Kur ia përshkruajta si janë, ajo më tha me habi: “Janë petullat, apo pelenat e Krishtit. Por gatuhen vetëm në 25 Dhjetor. Nuk bën të gatuhen më prapa”.

- E moj gjyshe…nuk bëhet kiameti po i bëre edhe më prapa.

- Bëhet, bëhet.

Kaq shumë më pelqyen ato petulla, sa shkoja më shpesh te shtëpia e Kristos, deri sa i nxorëm fundin sinisë. Por mëngjesin e 31 Dhjetorit kur gjithë gaz prisnim vitin e ri, ai doli nga shtëpia turivarur. E kishte humbur gjallërinë e zakonshme. Sytë i kishte të trembur, si të një zogu që sapo ka rënë nga foleja e ngrohtë.

- Ç’ke kështu? Dukesh sikur ke ngrirë. Si shitësja e vogël e shkrepseve.

Ai nuk foli. Vështronte në horizont fshatin e tij të vogël të lindjes në qafën e malit përballë dhe pëshpëriti:

- Babain e morën dje natën dhe i lidhën duart. Shtëpinë e kontrolluan dhe e kthyen përmbys.

- Kush?

- Nuk e di. Qenë disa burra që na shikonin me sy të egërsuar si të gogolit.

Në darkë dëgjova babain tim që i pëshpëriste gjyshes: - “E arrestuan Vangjelin mbrëmë. Nuk e di ç’kishte llapur, se ai flet ca si shumë. Në shtëpi i gjetën edhe ca ikona të kishës. Mos ke edhe ti ndonjë ikonë të fshehur? Do na marrësh në qafë të gjithëve”.

Gjyshja nuk fliste. Rrinte e mpirë si njeriu i dëborës që unë dhe Kristua kishim bërë në oborr. U ngrit ngadalë dhe hapi sundukun e vjetër që ndodhej në qoshe të guzhinës. Nxorri prej andej disa portrete të çuditshëm burrash me mjekra të bardha që mua më dukeshin si figurina përrallash dhe i futi në gji.

- Digji se do na marresh më qafë, - i tha i shqetësuar babai dhe hapi deriçkën e sobës.

- Jo se është gjynah. Është sikur t’i vësh zjarrin shtëpisë. Do t’i fsheh në qilar ku nuk do t’i gjejë as dreqi vetë.

Era e acartë përplasej në dritaret e vjetra të dhomës dhe dëgjohej si vajtim i largët. Në degët e manit që zgjateshin gjer në dritare, u shfaqën disa zogj të vegjel me gushë të kuqe. I përqëndruar te këta zogj vocërrakë që gati po ngrinin së ftohti, dëgjova zërin e babait që iu drejtua gjyshes:

- Do kemi dimër të gjatë.

- Po, po…gushkuqët zbresin kur dimri në male është i ashpër.

©Ilir Gjini