Te dhoma e gjumit - Tregimi i së dielës nga Agim Xhafka

Nga motet kur isha mësues në fshat ruaj shumë episode. I kam aq të shtrenjta sa më duket sikur do i harxhoj në se do i rrëfej. Rrinë brenda shpirtit ashtu si ftonjtë që fuste gjyshja në sepete dhe i mbulonte me një napë të bardhë. Nuk linte kënd të afrohej t’i prekte. Qoftë larg të kishe ndër mend t’i kafshoje. Si macja Lara e Aspasisë rrinte syhapur e kot e kishim të qaseshim atje. Kur ftonjtë zbuteshin e nisnin të kalbeshin nuk bëheshin pré e dhëmbëve të ne fëmijëve. Edhe po t’i hani tani nuk kanë shije, na thosh. Ia vlen të flenë atje se lëshojnë aromën e fundit që është kaq ndjellëse sa na duket shtëpia si baçja e Tomit. Tomi qe fqinji ynë me vilë dykatëshe dhe me një kopsht mbushur me zarzavate, fruta dhe lule.

I rashë pak gjatë për të thënë se kujtimet e atij fshati janë plot aroma. Madje më shumë se aq. Kanë brenda edhe mesazhe, emocione, mbresa dhe trullosje prej befasive.

Unë për fat i kam ngjarë shumë gjyshes, por nuk jam aq i vendosur sa ajo. Sillem më i grasatuar, jo aq shtrënguar në sekrete. Ndaj më lindi që mbrëmë dëshira të shkruaja për Yzeirin. M’u kujtua befas dhe si në gjendje alarmi pyeta veten, ore po ku është ky njeri tani? Ti s’di asgjë, ke vite që nuk e ke sjellë ndërmend? Çfarë do shkruash? Nuk ngurova dhe me ca telefonata mësova se jetonte aty në fshat. Hiç nuk kishte lëvizur nga atje. Djemtë prej vitesh patën zbritur në Durrës në fillim e tani nëpër glob. A në Londër a në Washigton. Kishte kohë që 80 vitet i mbante mbi shpinë dhe kur doja të mësoja sa qe në moshë saktësisht më thanë, ai numëron e tregon veç dhjetëshet. Pra festoi 60-vjetorin, 70-vjetorin, 80-vjetorin e më tej do mësojmë 90-vjetorin, ama kur do ai.

Po kush është ky fshatar kaq misterioz, kaq frymëzues sa më detyroi të shkruaj një tregim të tërë për të? Thjesht ishte e është një fshatar i thjeshtë. I pashkolluar hiç fare. Qe 30 vjeçar kur unë e njoha. Rastësisht nga që na caktuan ne mësuesit e fshatit të flinim te shtëpia e tij. Erdhi gjithë gaz të na merrte dhe lumturia i ndehej qartë mbi fytyrën e tij me sy jeshilë, me flokë të zinj dredha-dredha. Kaq simpatik sa të vinte keq që nuk kishte lindur, për shembull, në Tiranë e të bëhej artist. Sa na rehatoi te një nga dhomat e tij kërkoi që për çdo gjë t’i thonim. Mos më kurseni bre dhe po patët ndonjë dhimbje koke, a qoftë larg ndonjë apandesit më lajmëroni se me vig u çoj drejt e në lokalitet (fshati nuk kishte rrugë për makina atëhere), pastaj në Korçë në spital e shpëtoni. Qeshnim se e merrnim si shaka. Por na ndodhi që për të do kishim nevojë herë pas here. Se ai na sillte drutë e çara në dhomë. Na ndizte zjarrin e kur vinim nga shkolla e kishim ngrohtë mjedisin, sikur jetonim me prindërit tanë. Fshehur mbante dy-tri dele, na jepte pak kos, ndonjë gotë qumësht apo një lugë gjalpë. Ah, sa e shijonim ato mote, kur populli ia kishte harruar erën bulmetit të freskët apo aromës së gjalpit.

Yzeiri në fshat bënte ato punë që askush nuk i bënte. Edhe ai i mësonte se vetë nuk ia kishte idenë. Për shembull, sharronte drurët e pyllit, i bënte dërrasa, i stazhiononte e më pas shtronte dyshemetë e shtëpive të reja. Bëhej marangoz pa qënë asnjë ditë i tillë. Shkoi veç ca orë poshtë nga fusha, andej nga Pirgu, për të mësuar si mbatheshin mushkat, si viheshin patkonjtë d.m.th. Qysh atë ditë gjithë mushkat e fshatit kaluan nën dorën e tij. Dhe fëmijët e Yzeirit qenë shembull në shkollë. Jeni racë e zgjuar, i thoja shpesh. Qeshte, ndjehej dhe i prekur nga këto vlerësime.

Por mbi të gjitha Yzeirin e vlerësoj për humanizmin e tij. Më ka lënë shumë mbresë. Jo për ato netë me ngrica kur ai gdhihej poshtë kumbullave që sapo çelnin sythat. U ndizte zjarre afër çdo trungu dhe ia dilte, që me aq ngrohtësi e me aq tym, të thyente të ftohtin dhe të mos prekeshin lulet e reja nga acari. Ndërkohë fshati pësonte dëme të mëdha. Nuk bënin atë që bënte Yzeiri. Mbase nuk e ndjenin ose mbase nuk donin të rrinin pa gjumë mes natës së ftohtë. Për të, çdo gjë që merr frymë është njeri bre, thosh. E kur ti e shihje me çudi e gati ta pyesje, pse drurit njeri i thua zotrote, ai ta jepte xhevapin. A i sheh sythat, lulet? Dhe pemët si njerëzit lindin, si nënat, si motrat tona. Po jo beba, çelin sytha, lule, fruta. Pra janë qënie të gjalla. Nuk janë hekur a çimento.

Por më kuptimplotë ishte leksioni që mësova atë natë shkurti. Po kthehesha nga Luani. Ai kishte televizorin e vetëm në fshat dhe te Tv Shkupi pamë një ndeshje futbolli. Sa arrita te shtëpia e Yzeirit hoqa çizmet te kati i parë e u ngjita ngadalë drejt dhomës sime. Në fakt nuk ishte veç imja se atje flinim katër mësues. Qe vonë e shtëpia kishte rënë në qetësi. Duhej të kaloja para dhomës së Yzeirit se dhoma ime ishte më tutje. Kur u afrova atje pashë që derën e kishte gjysëm hapur. Edhe dritën ndezur. Mendova se do qe aty rrotull. Hodha pa dashje një sy e pashë që ai gjendej në krevat. Edhe e shoqja. Madje të dy me sy hapur, zgjuar dhe qeshnin. Eh,Yzeir ke bërë ndonjë sulm të shpejtë dhe derën e paske harruar hapur, mendova. Po vija buzën në gaz, por sa hodha hapin më tej pashë që lëvizi vrullshëm jorgani. Aq fort sa thashë mos shpërtheu ndonjë vullkan nga ai krevat. E nga andej nxorrën kokën dy… qingja. Po flinin dhe ata me Yzeirin dhe të shoqen. Fërkova sytë. Ishte pamje që më shqeu mendjen. Askund, edhe në filma, s’pata parë një tablo të tillë; njerëz bashkë me bagëtinë në krevat. U çudita, u habita, qesha, nuk jepja dot përgjigje vetes e ashtu turbull e turbull fjeta.

Të nesërmen që në mëngjes e pyeta Yzeirin për qingjat. Ata lindin në shkurt, më tha ai. Mbrëmë ishte shumë ftohtë, nuk kanë akoma as lesh si mbulesë të bekuarit. Mendova t’i ngrohja me një batanije, po sa ua vura u trembën, e hodhën tej. Ndaj i rrëmbeva nën sqetulla dhe i futa vrik brenda jorganit. Mos m’i rrëmbejë ngrica, andaj. Edhe sot me ta do flemë. Deri sa të ngrohet moti katërsh do jemi në krevat…

Atë çast nuk dija ç’të thoja. Bëra veprimin më kuptimplotë që qe si përgjigje ndaj sjelljes së tij. E përqafova dhe u përlota. Veç një njeri me zemër njeriu sillet me bagëtinë sikur i ka fëmijët e vet. Kisha dëshirë atë çast të isha dhe unë qingj. Që Yzeiri të më merrte nën mbrojtjen dhe nën kujdesin e tij. Nuk e pata me gjasme dëshirën. Vërtet doja të isha ato çaste nën kujdesin e tij. Nën humanizmin e njerëzorit Yzeir. Po shpejt ndërrova mendje. Se ai kishte kohë që edhe ne mësuesve na shihte si qingja. Na donte fort, fort ashtu siç dinte zemra e bardhë e Yzeirit. U ndjeva mirë e ato çaste isha gati të blegërija vërtet. Të blegërija para syve të tij jeshilë që ngjanin fiks si bari i freskët i pranverës që po trokiste…

© Agim Xhafka