Kolumnist

Shumë zhurmë, pak libra - Nga Roland Gjoza

Gjithë këto botime, si asnjëherë tjetër në historinë e letërsisë shqipe. Një kuturisje e e vetëdijshme dhe e pavetëdijshme, për t’u shquar. Autorë të shumtë, të njohur, të panjohur, anonimë. Këta të fundit, shfaqen dhe zhduken e kështu thuajse mbeten pa u njohur. Një denduri e yjeve të stinës së verës në qiejt përplot blu e grishës për të tërhequr vëmendjen. Ndërsa yjet dalin në paqe e zhduken në paqe në agim, librat nuk shfaqen lart si yjet, por poshtë e më poshtë, gjersa zbresin trotuareve.

Ja, atje i shohim, mjerueshëm, zbrazen bibliotekat prej emigrantëve, shiten për një grosh dhe rishiten prej pensionistëve, më së shumti, në kushte çnjerëzore (pse të mos iu japim shpirt dhe librave), të trishtojnë kur iu kalon pranë dhe iu hedh një sy shkarazi, sepse ta ndjen zemra se, edhe libri yt, atje ka përfunduar. Dhe mendon: nga i gjithë ky prodhim shpirtëror, ç’do të mbetet? Ja, kjo është çështja!

Natyrisht, në ate mizëri që nuk nusëron, por përkundrazi, duket sikur heq e vuan në zi, është dhe ai vëllimthi triumfues, tani pa ndonjë emër a famë, po që neser do të shkëlqejë. E kush e di? Askush, natyrisht. Dhe po të lexosh artikuj kritike (reçenca a shënime, më saktë, se kritikë të mirefilltë s’ka më) të gjithë lëvdohen dhe çuditërisht prej asaj mizerie librash më vjen duhma e rakisë a verës, kutërbimi i mishit të pjekur, me një fjalë, aroma e një zdërhalljeje palle e qejfi bashkë, për të shkaranxirë ca ditirambe për mediokritetin letrar që lulëzoka në fushën e yllit Aferditë.

E me fjalë të mëdha, shkëlqimtare e tejskajshëm lavdëruese, sa s’gjen dot ndonjë fjalë shtesë prej himneve a titujve të mëdhenj presidencialë, ngrihet në piedestalet e zbrazet statuja e re e një gjeniu. Pafundësisht me piedestale të zbrazët plot e përplot bulevardi ynë i yjeve që përditë mbushen me kokëlakra, kokëkarrota, kokëpatate, kokëqepë, kokëhudhra, që mbushin kopshtet e mijëra luleve pa stinë, që çelin në mëngjes dhe vyshken në mbrëmje me fushqetat e tyre zhurmëmëdha, që me fort trazojnë endrrat e rishtarëve agresivë për famë e lavdi.

E ç’ju duhet? Po titujt? Po çertifikatat? Po medaljet? Vetëm për një natë, të shquarit e familjes, vetëm për një natë dhe s’janë aty, po në punishten e Dedalusit, që të ngjisë në qiell. Të nesërmen ata zgjasin hundën që iu është rritur gjer te çatia e Kryeministrisë dhe Presidencës dhe gojën, që iu është shqyer anash sa zë bulevardin nga sheshi Nënë Tereza, gjer poshtë shtesës së re te bulevardi Zogu i Parë, e pse? Për të dëgjuar dhe shqiptuar edhe njëherë në mes të llauzit natën e çmimit të madh! Po llauzi është krejt shpërfillës dhe lojën e gjeniut e quan lojë jashtë lojës së përditshme ku një tjetër kriminel apo vip i Big Brother-it, apo një zënkë seksi te Per’puthen, apo një dashnor pa fat gjen fatin te spektakli i së Dieles të Ardit Gjebresë, i ka lënë pa gjumë.

Dhe në këtë baterdi botimesh, në këte Panair të kotësisë të fjalës së shpërdoruar, tingëllon ajo monedha e botuesit matrapaz që ndërron tri herë në ditë kostumet dhe femijët i dërgon me studime jashtë. Del paraja e tepron nga kokeëqepat dhe kokëhudhrat! Shtohuni e shumohuni, o ju zarzavate, perime e fruta të tregut të librave.

Kjo zi që luhet me saze dasme dëgjohet shpesh e më shpesh në oborret e sotme letrare. Dhe ndërsa iu shmangem këtyre varrezave të librit në trotuaret e Tiranës, më vjen një tjetër mendim, që ka brenda trishtimin dhe gëzimin. E ç’mbeti, them me vete, prej asaj kohe dhe përcaktoj një shekull e këtej të shkrimit me pendë, stilograf e kompjuter, po më fort përqendrohem te librat e botuar para çlirimit, e ç’mbeti, pra? Pak emra, pak libra, aq sa po t’i vësh në një vitrinë librarie do zënë a s’do zënë gjysmën e saj.

Prej kohës së vjetër, një shekull e ca më parë, një Nol e Konicë, një De Radë e një Serembe, e më pas një Foqion Postoli me romanin “Lulja e Kujtimit”, ribotuar dhjetra herë, “Sikur t’isha djale”, i Haki Stërmillit, me një rekord ribotimesh, “Pse”, i Sterjo Spasses, gjithashtu shumë herë i ribotuar, vazhdojmë me Poradecin, Mitrush Kutelin, Migjenin, Gjergj Fishtën, Ndre Mjedën, Ernest Koliqin, Martin Camajn, dhe këtu vë një retiçencë se po më lë kujtesa.

Ja, këta janë, pothuajse. Ndjesë për ndonjë të harruar, po që sigurisht s’pyet për kujtesën time dhe shfaqet siç e meriton te kujtesa të tjera më të forta.

Po pas Luftës? Ah, këtu has sharra në gozhdë! Ia ndiej dhe atë gërvime ngjethëse që më ther në shpirt. Dy më kujtohen, dy (ç’mëri do të marr prej trashegimtareve) Kadare me “Gjeneralin…”, “Kronikën…”, “Pashallëqet…”, “Viti…”, “Kukulla” ... dhe Jakov Xoxa me “Lumi i vdekur”!

Eh, ç’telash! Kaq pak libra? Po, kaq pak libra! Dhe wshtw e natyrshme!

E dini zotërinj që fjala është diva më finoshe, më e rrallë, diamanti i botës? Ajo qëllon të shfaqet te një talent i madh në mënyrën më të pavetëdijshme, aq shumë e pavërejtshme, sa vetë ai që e pati këtë thesar vdiq pa e ditur. Migjeni, bie fjala. Dhe një Kadare, talent i padiskutueshëm, e ka një dyshim për veten. Edhe ai pyet misterin e tij të pazbërthyeshëm: Do të mbetem? Sepse e ardhmja është ekzekutori ose monumenti yt.

Asgjë s’dimë, asgjë. Vetë koha e pamëshirshme dikur, vetëm dikur, në një ditë të largët, pasi të provohet talenti si ari në dhëmbët e saj, e papërcaktuar kjo kohë, do të tregohet e mëshirëshme dhe entuziaste, do të vërë kurorat me dafina në kryet e disa të shquarve me shenjë hyjnore (qe numërohen me gishta) dhe me kujdes do t’i veçojë ata prej pluhurit. E kush e ka atë fat? Ngremë supet sepse nuk e dimë.

Dhe gjithë kjo zhurmë e zulmë për famë prej një lukunie të pathyeshme ditore, që vërtet i beson gjenisë së vet, siç i besoi Pons Pilati thirrjes për ndëshkim të Krishtit nga turma trututkalle, pasi të mbushë orët e festës së vet me orgji e dafrunga, në një çast fatal do ta shikojë veten jashtë lojës djallëzore të fatit. Por ai vetëm një çast do të jetë, vetëm një, sepse pavetëdija e shoqëron medriokitetin që gjithmone është fitimtar në kohën e vet dhe të gjitha fitoret i takojnë atij. Në këtë kohë jeton dhe ndonjë talent i madh që do të linçohet prej të paaftëve dhe nga dëshpërimi do të vdesë.

©Roland Gjoza