Krijimtari

Shtëpi me dritare të vetme - Nga Faruk Myrtaj

Shtëpia, më në fund, mbeti me dritare të vetme…

Dikur, shtëpi si gjithë të tjerat: me dritare, ballkone e veranda, shkallët që zbrisnin në pjesën ballore, tri shkallë të tjera për-anash dhe nga mbrapa, për te dyert që hapnin gjithë horizontet. Hyej e dilej lirshëm, në të gjitha orët, por edhe pa zbritur, mund të dilej në ballkonet e dritaret e gjera ku vërshonte drita në orët me diell dhe kundrohej hëna që lundronte netëve mbi ujërat blu.

Qiraxhiu i më-në-fundëm hyri dhe e ndryshoi me gjithçka. E dinte se nuk e kishte të vetën, që ndryshoi aq shumë gjëra në të sa, ai vetë besoi se do ishte aty përgjithnjë. Që ta besonin një herë e mirë edhe të tjerët si pronësi të tij, bëri ndryshime që shtëpia të mos shëmbëllente fare me të dikurshmen: një nga një, mbylli tërë dritaret. Me mur. Urdhëroi prerë që gëlqerja të digjej e shuhej fort, të kaloheshin disa duar lyerjeje mbi suvanë e mureve që, nga brenda e jashtë, të mos kishte shenjë kujtese për dritaret dikur…

Dritarja e vetme, ajo e kulmit, në papafingo, nuk u prek. Mbeti.

Njerëzve do t'u duhej ta dinin një herë e mirë: prej aty, nga kjo dritare e vetme, në katin e epërm, vetëm prej aty, vinte drita për ta...

Të parët që i patën ndjerë mbylljet qenë “të lindurit e të rriturit në kohën me dyer, ballkone e dritare”.

Të shumtët e tyre ia dolën të heshtnin. Më të hershmëve, për fat u ndihu edhe koha që si gjithnjë nxitonte: ndërruan jetë si mbyllje sysh dhe mbylljesh dritaresh.

Për disa prej tyre, u tha se provuan të hidheshin nga dritaret, në mbyllje e sipër. Ose, prej ballkoneve. Fill pas dritareve, u mbyllën edhe terracat dhe verandat, të gjitha, pa zhurmë, nga brenda. Për të tjerë, që pas këtyre mbylljeve mezi mbusheshin me frymë, u tha se qenë çmendur. Ngaqë gjithnjë është dyshuar për viruse, i strehonin si të tillë, diku. Këto gjëra thjesht pëshpëriteshin, nuk fliteshin. Mërmërima për ngjarje të tilla vazhdonte, gjersa nuk i hynte askujt në punë.

U bë e mundur, sido si, të jetohej pa dyer, pa dritare, siç edhe pa ballkone e veranda. Sytë në ballë, vazhdonin i kishin të gjithë, të të gjithë kateve. Gjithnjë në përshtatje me ngrehinën, këshilluar të mos mendonin, aq më pak të pyesnin për gjëra që mungonin.

Aradha e të lindurve vonë, në “kohën me dritare të vetme”, edhe po ta dëgjonte, s’do arrinte dot ta kuptonte mbylljen e dritareve dhe ballkoneve. Mjegulla do ngrihej e do davaritej kohë më pas, vetëm pasi ajri në katet të fillonte të rëndohej.

Ata që dikur kundronin prej dritareve apo ballkoneve s’i shihje kund. Në katet e mësipërm të shtëpisë, vetë ajo kohë qe harruar, një herë e mirë. Fjalët “dritare” apo “ballkon” mezi merrnin kuptim. Sinonimet, shpjegohen veç në “njëjës”, për shkak të katit të epërm, ku edhe ekzistonin.

Tek e fundit, gjithnjë, në gjithë kohët, njeriut i kanë munguar dhe i mungojnë gjëra që ai vetë i ka pasur më parë. Jo çfarë kanë pasur të tjerët dikur. Në katet poshtë thuhej edhe më shkoqur: mos i zini n’goje.

Të lindurve pa dritare u ishte ngulitur më në fund bindja se ndonjë pyetje fare e rrallë, për ajrin, ujin apo dritën, pra për gjërat falas, duhej tu drejtohej vetëm atyre më sipër. Si mirënjohje për dritaren e vetme.

Pas dritareve e ballkoneve të fundit, qenë mbyllur edhe dyert ballore, anësoret dhe ato nga ana e pasme. Më në fund fare, shtëpia mbeti edhe pa portën kryesore. Pa tërë këto elementë, veç si ngrehinë banimi s’mund të vështrohej. Një digë rezervuari, po, masë njerëzore, enë komunikuese që gurgullonte së brendshmi. Shkallëve ndodhte, e vetmja lëvizje e mundshme, nevojë instinktive për të dalë në krye të një ene me ujë të ndenjur. Avash-avashja ngushëllonte.

Prej kur dyert rrinin hapur dhe banorët e shtëpisë dilnin lirshëm në natyrë, dihej se drurët e rreptë, pemët me fruta, shkurret e ngatërruara, gjer edhe bari i njomë i epshëm ndaj puhizës e rrahjes së krahëve të zogjve, gjithçka në pyll sillej njëllojshëm ndaj diellit. Lëvizjet, nën harkun e qiellit të madh ndodhnin krejt natyrshëm. Dielli, ngrihej e zhvendosej në kupolë, ngrohte kurorët e luleve dhe pëllëmbët e gjetheve të shtrira për nga ai, duke mundësuar njëjtazi dritë për gjithçka. Të gjelbërtat e natyrës s’e kanë idenë e fotosintezës, por s’e pushojnë procesin, si ekzistencë. Garë instinktive, e pa-vetëdijshme...

Njerëzit, që bashkë me dritaret kanë humbur edhe tërë peizazhet e mundshme për t'u parë prej andej, janë mësuar të mos kërkojnë më shumë dritë seç rrjedh përgjatë shkallëve. Mbase thjesht për instinkt, vështrojnë për lart, për nga drita, për tek drita që vjen vetëm nga dritarja e vetme e kësaj shtëpie. Ajo dritë mban gjallë…

Nëse jo çdokush prej banorëve ka ëndjen për tu ngjitur, pa dyshim të gjithë rreken të shmangin zbritjen. Përveç bodrumasve.

Në katet e sipërm i gëzohen dendësisë së dritës, mrekullisë së rrezeve në agimet dhe perëndimet. Të sipërmit s’e kanë detyrim të vënë re hollimin, zbehjen e papushimtë të dritës në katet poshtë. Jo të gjithë janë të ngeshëm të kuptojnë përse, sa më poshtë shkallëve, aq më të vërejtur bëhen njerëzit.

S’janë të shumtë ata që marrin me mend përse veçanërisht atyre të bodrumeve, nga të cilët dritarja e vetme ndodhet aq lart dhe aq larg, u vjen më për osh ta mendojnë sikur s’është fare. Mbase as e dinë se ata e kanë mbledhur mendjen: dritarja e vetme s’është për ta. Edhe pse, hera herës, e gjejnë veten duke iu gëzuar joneve e rrezëllimave të zbehta që për inerci të gravitacionit koloviten teposhtë shkallëve, rëndohen prej frymëmarrjeve dhe gjithnjë në mëdyshje përfundojnë tek ta, në bodrumet.

Si paraardhësit, mjaftohen me dritën e paktë njëlloj siç bëjnë shkurret e barërat nën hijen e drurëve të lartë e gjethe-gjerë. Si shembëllim të paqëllimtë të tyre, e kanë ngjizur dhe bërë sa mundin për ta kultivuar të vështruarin pa domosdonë e dritës. Krejt të vështruarin, si perceptim, bëjnë ta përsosin si ‘marrje me mend’. Prej natës së parë të martesës e tërë vitet më pas, me tahmi i gjejnë vendet e buta në trupin e shpirtët të grave të tyre. Të këtyre engjëve që mbase kurrë s’do mundnin të shpjegonin si ndodhi ta lidhin fatin e jetëve me këta njerëz, privuar gjer edhe për gjëra të tilla si drita.

Më të hershmit mes bodrumasve, prej motesh besonin se, në gjithë kohët, njerëzit arrijnë të vështrojnë në të verbër. Ka të tjerë, aty poshtë, për t'u shpëtuar provokimeve të inspektorëve të kateve të sipërm, hiqen si të verbër të plotë. Mbase që t'u lihet atyre lart të kuptojnë se, jo veç s’e kishin problem dritën, vajtje-mendjen për të arritur dritaren atje lart, por gati gati s’i kanë të nevojshëm as sytë... Ata, përdoruesit e dritares së vetme, le ta mbanin për vete dritën, veç t’i linin të qetë ata aty poshtë, në s’arrinin dot t’i harronin fare, me të gjitha.

Mos-varja prej dritares së vetme më në fund s’ishte mungesë, as shtirje s’ishte mos-çarja kokë ndaj atje-lartësisë së saj. Mëvetësia qe shndërruar në mënyrë të patjetërsueshme jetese.

Si çudi e madhe s’duhej parë, derisa edhe në librat që rekomandoheshin për lexime jashtë klase, thuhej se njiheshin qenie që ekzistonin në errësirë. Siç pylli, edhe kjo shtëpi kishte katet e saj. Drurët e njerëzit atje poshtë mjaftoheshin me ca pak gulçe drite që depërtonin gjer tek ta. Si pasojë e kësaj mungese drite, si fat paktë, edhe mund të ndodhte të mbeteshin shkurre a barëra, rriteshin aq sa mundnin, lulëzonin sidosi dhe, po aty, mund të thaheshin, në padijen e kurrkujt. Njeriu nuk e humbet jetën prej lotëve, kurrë…

&

Atje poshtë, ka ende-gjallë nga ata që dikur patën dalë në botën përtej dritares. Mund të përfytyrohen duke ripërtypur jehona lajmesh të vjetër dhe fshehur kureshtjen për lajmet që zbresin nga dritarja e vetme. Mbase vërtet nuk i kuptojnë këto. Se, sa më pak dritë, më pak mbetet nga kuptimi i parë i fjalëve si kumt qiejsh. Kanë kohë që s’e kanë parë qiellin.

Gjithsesi, edhe për ta, një lloj lajmi bëhet kur ndokush prej aty poshtë niset për tu ngjitur për katet më sipër. Lëvizja gjithnjë hov krye. Vetiu pyetet për arsyet e ngjitjes. Siç menjëherë nisin hamendjet për kohën e qëndrimit të mundshëm atje. Lajme të parë janë rëniet, zbritjet prej atje lart.

Përfolja e parë, për to vinte nga sipër. Njoftimi bëhej publik vetëm pasi kishte ndodhur zbritja apo rrëzimi.

“Kaq e pat, fat-ziu!”, gjëmonte shkallëve heshtja për të sa-zbriturin.

Mos lëndoni…Për të rrëzohen qiejt.

Atje lart ka qenë, apo jo?!

Lart, por…

S’ka por… Atje poshtë s’ka qenë…

S’ishte ai për atje poshtë...

Tjetërkush… atje poshtë… një jetë të tërë.

Shkallëve, mes zhurmave të të tjerëve, ndodhte të vështroheshin: ai që zbriste me atë që ngjitej.

“Ditë-bardhë, se mos pret të prekësh qiellin…”

S’kishte zë, vetëm vajtje-mendje. Rrezik edhe t’i mendoje.

Shkallët, prej veshësh dhe sysh, të ngrehinës me kokën atje lart.

Në katet sipër nuk reshtte rrallimi. Ai me shpinë nga dritarja e vetme, nuk këmbehej. Kurrkush s’e mendonte vendin te dritarja.

Dritarja ishte e Tij… Ne ishim më poshtë.

Vetëm një kat më poshtë...

Po jo pranë tij. Vetëm oborrtari i parë… Ai e shpërndante dritën shkallëve…

Qaheni ndaj tij? Në katet sipër keni qenë edhe ju…

Asnjë ditë në katin e sipërm… Ai bënte Zotin. Dhe kishte Homerin që i këndonte…

Homerë edhe ju, minus një kat...

Ata poshtë, në bodrumet, vështronin lojën, jo figurat.

Për ta, ngjitja pak dallim kishte nga zbritja. Kështu mbahej shtëpia. Të ngjiteshe, duhet të vije këmbën mbi supin e tjetrit, në se jo mbi skalpin e tij. Drita e paktë shkallëve, favorizonte punë të tilla pa dritë. Sipër, këmbehej once dritë me tone terr, në shesh-pushimet e shkallëve udhëzoheshe se mund të kaloje dy kate njëherazi. Mjaft të përsëritje se s’kishte terr atje poshtë. Të mbeteshe atje lart, duke e rrëfyer shtëpinë në dritë përralle. Së paku me më dritë se pas shirave pranverorë në xhamat e dritareve dikur...

Njerëzit rrekeshin për katet e sipërm, edhe pse vetëm në të lartin fare ishte dritarja. Dritaret mungonin kudo, por s’flitej për këtë. Më poshtë, dhomat kishin më pak dritë, përmasat zvogëloheshin, flitej për gjëra të tjera, në ajër të rralluar në zbritje, edhe pse inspektorët nuk i shënonin këto, në relacionet për lart....

Të shumtët e ngjitjeve për lart niseshin prej kateve të mesit, teksa të zbriturit fundonin në katet teposhtë, nëse jo në bodrum. Shumë rrallë, por ndodhte, të ngjitej dikush edhe prej kateve poshtë. Edhe prej kateve të ulët fare, ndokush nisej për lart. E po mirë, mbarë t’i shkojë, thoshin njerëzit rrotull, zë ulët. Edhe mund të uroje, zëshëm, ishte rasti për t'u dukur i gëzuar edhe duke qenë aty poshtë. Në shkollë, por edhe në shtëpi, kudo, thuhej se dritarja e vetme ishte e të gjithëve. Secili kishte të drejtë të nisej e të ngjitej, ta lidhte ëndrrën me dritën, pra me dritaren. Si pemët, si drurët, dmth...

“I njoftuari për tu ngjitur” niste e dukej si qenie fluturuese. I dukej tjetër vetja, tjetër edhe atyre që kishin qenë njëjtë me të. Ngjitja shndërrohej në tjetërsim dhe tjetërbërja ndodhte edhe tek ta. Pyetej nëse kishin mundur ta njihnin. Ai ikte, ata që mbeteshin aty poshtë këqyrnin të shkuarën, në ngut mos kishin intimitete për t'u trembur. Gjithnjë e më të paktë ata që shpresonin përfitime prej intimitetit me ata që arrinin sipër. Më shumë luteshin të mos ndodhte e kundërta: e keqja prej miqësive dikur. Kalonin ditë e netë pagjumësie, në mundshin ta harronin të ngjiturin. Mbase po aq vështirë sa harruan dritaret e ballkonet...

Atje poshtë, dinin fare pak ç’ndodhte në katet lart, pothuajse asgjë për katin e sipërm.

Vetëm prej të zbriturve, arritën pëshpëritjet e para. Kureshtja ngjallej me ata që zbriteshin në ngut. Ua shkarkonin pa rregull plaçkat e pajisjet, ua hidhnin prej lartësisë së shkallëve. Kurrkush s’guxonte t’i pyeste ç’ndodhte, aq më pak të flisnin për dritaren e vetme.

Me vajtje-mendje të thjesht gjeometrike, me lëvizje që deri atëherë as mendoheshin, heshtanakët e bodrumeve arrinin në përfundime se në katet e sipërm ndjehej plakje, së shpejti aty mund të kishte edhe vdekje, pa shmangur pandehmën se mund t'u vinte radha edhe atyre që urdhëruan mbylljen e dritareve e ballkoneve. Ndarjet e grindjet mund të kishin nisur më herët. Së paku, me mbylljen e portës së madhe, të oborrit të jashtëm...

Kishte rënë në sy, shtimi i lëvizjeve nëpër shkallët. U soll ndërmend pandehma, do vinte koha, më shumë do zbrisnin se do ngjiteshin. Dallimet mes kateve të poshtme dhe atyre të mesit po bëheshin aq të vogla sa të shumtët e kateve të ngrehinës ndjeheshin të tërë si kate të poshtëm. Mbase ngaqë ishte thelluar diferenca mes atyre atje lart me ata atje poshtë, por padyshim kishte lidhje me pakësimin e dritës përgjatë shkallëve. Në katet e mesit dhe ata poshtë e gjenin veten pa motiv për ngjitje. Edhe pse s’kishte rrugë tjetër për te drita, veç duke iu afruar, edhe nëse ajo t’i digjte krahët si të fluturave.

Për dikë të ngjitur vriktaz nga katet e ulët fare, u tha se qe verbuar pikërisht kur arriti te dritarja e vetme. Për këtë verbim, dhe fatin e tij, shembull barabarësie përballë dritës, pati edhe fjalë të tjera. Edhe më parë ndodhnin shuarje, prej lartësisë dhe dritës që thuhej se vërshonte te dritarja. Prej thithjes së etur prej brenda ngrehinës, s’ishte i kollajtë qëndrimi pranë dritares. Trullosur nga hapësira atje dhe marrja-mendsh prej rrezeve, flitej për rënie të shpejta e rrëzime. Te këmbët e mureve dëgjoheshin rrokullisje, rënie të lirë trupash, por gjithçka kalonte në heshtje, si për zhurma të përjashta-shtëpisë. Jeta atje-brenda gjëmonte e tëra vetëm shkallëve.

Vetëm kur zbrisnin shihej se ata s’qenkeshin aq ndryshe. Së paku jo sa ishte folur për ta sa qenë atje lart. Hutesa e të zbriturve, si e ca fëmijëve të vegjël kur zbrisnin ngjallte keqardhje. “Tek e fundit, njerëz jemi të gjithë! Nisemi për të mirën, por bëjmë të keqen”. Ca prej tyre zbrisnin si hije, si gjethe vjeshte. Si me gravitet të humbur, lundronin teposhtë shkallëve, ndalonin diku në fund, aty ku u thuhej, pa zhurmë, gjithnjë në heshtje, gati të jepnin shpirt në ajrin e rënduar. Sytë e tyre sikur luteshin të mos e merrte vesh kush hatanë që u kishte ndodhur. I trondiste edhe më rreptë urimi rutinë i ndokujt si shpresë, për ndonjë ringjitje të dytë.

Më vonë, ata vetë s’rrinin dot pa e thënë se pikërisht më të hershmit e bodrumasve i lanë rehat në vetminë fill pas rënies. As i ngushëlluan, si të sa-zbritur. Mbase ngaqë e dinin se gjethet e vjeshtave s’kthehen kurrë në degët nga bien. Ose ngaqë merrnin me mend se, pasi të kalonin ca muaj aty, në bodrum, pasi të rregullonin frymëmarrjen, pasi të zbriturit më në fund binden se janë mes njerëzish dhe, një ditë, vetë ata ia fillojnë rrëfimeve për kohët te dritarja atje sipër...

Ne s’i dinim këto. S’dinim që shtëpia kishte bodrum...

Pra, ju atje sipër, paskeni qenë të verbër, jo ne këtu poshtë?!

Sa dritë ka, për aq përgjigjet njeriu...

Edhe Homeri i verbër ka qenë, po thoni tani?!

Homer ishte vetëm njeri, jo ne të tjerët.

Ju të tjerët Homerë minus një sy, ju!

Tashmë, edhe atje sipër flitej se edhe mund të ishte gabuar, në mbylljen e ballkoneve e dritareve.

Sigurisht është gabuar, u tha pak orë më pas, kur u bë e ditur prania verbuar e aedëve të moçëm në bodrumet. U tha se, megjithatë, kishin vazhduar të përkthenin, ende përkthenin. Nuk shkruanin vetë, nuk shkruanin dot më. Vetëm flisnin, diktonin për më të rinjtë, i krihnin, i përkëmbenin rimat e metaforat e varianteve me zë dhe më në fund zgjidhnin më të brishtën për ajrinë e atyshme...

Pa vënë duart në kokë, aty mund të çmendeshe, por ata nuk qenë çmendur. Edhe pse lindur e rritur në vite me dyer, ballkone e dritare. Kur ngrehina mbeti me dritare të vetme, kur porta e madhe, e jashtmja, e oborrit, u kyç, u gozhdua me shule tej e tej nga brenda, kishin vendosur t’i linin vetë katet e sipërm, morën me vete librat, nuk lanë asnjë nga librat e vjetër, zbritën atje poshtë, u mbyllën në heshtjen e bodrumeve, prenë gojën. U bënë murgj.

Për kohë të gjatë lutën t’i gëzoheshin si fat idesë se mund t’i harronin aty poshtë. Për t'u bërë të harrueshëm më shpejt mbase, zgjodhën përkthimin e Librave të të Vdekurve. Për këta, zotëruesit e ngrehinës, ata që shkuan ndërmend mbylljen e dritareve dhe ballkoneve dhe dyerve, s’kishin pikën e interesit...

Tërë kohës së të pa-kohëve, murgjit e bodrumeve mund t’i shihje duke vënë buzën në gaz teksa dëgjonin ata që u gëzoheshin joshjeve për te dritarja e vetme. ‘Gjynah, gjynah!’ Por si të bënin ndryshe, drurët, kur në mungesë të dritës do të thaheshin. ‘Mosni, o’ njerëz, mosni ashtu!’, pëshpëritnin kur ndonjë gazete që kush e di si e sillnin erërat gjer në bodrum, bënte të ditur se ndokush thurte himne e këngë për atë të idesë së mbylljeve të dritareve… apo që një tjetër mbante leksione për mos-doe-mos-donë e dritës natyrale…

Kur thuajse s’mund të durohej më asnjë çast më tej, u tha se atje lart kish nisur të mendohej për hapjen e një dritareje tjetër.

S’do mend, do hapet! Madje jo një e vetme, u shpreh Homeri Minus një Kat, prej disa muajsh zbritur atje poshtë. Sa herë u thosha: hapni ore dritare! Pengonte Ai. Ai pengon ende... S’do që të tjerët të kenë dritare si ai! E lanë verbër këtë shtëpi…

S'kishim dritë, as kur ti ishe atje lart…

Ua thashë: Ai kërkonte të mbahej Homer…

Homer me lexues të verbër?!

Lëvizja në shkallët u bë edhe më nervoze. Jo ngaqë do hapej edhe një dritare, as pse sërish do të ishte në katin e sipërm. As kur u shtuan përfoljet se dritare do çeleshin edhe në katet më poshtë, mbase edhe në ato poshtë fare. Tashmë nuk tingëllonte e rrezikshme, as si mëkat nuk qortohej, po të thoshe se drita që vinte prej dritares së vetme s’mjaftonte.

Atje poshtë nisi të rrëfehej për kohën dikur, me dritare e ballkone dhe më të rinjtë pyesnin se si kishte mundësi, si mund të heshtej për punë të tilla. Më në fund u guxua të bëhej e ditur se, mbase prej dritës së munguar aq gjatë, qe lindur foshnjë me një sy, me sy të vetëm, mbase nga që edhe dritarja ishte e vetme…

Ai që thuhej se e rrëfeu, e artikuloi apo thjesht e sajoi këtë lajm, mbase u pendua. Shtoi menjëherë se mund të mos kishte ndodhur drejtë për drejtë si pasojë e mungesës së dritës apo e vetmisë së dritares. Më pas u tha se nuk kishte qenë pendesë. Jo, s’mund të pendohej, kur ishte fjala për njerëz lindur në bodrumet, aq më pak në këtë moment, të kësaj shtëpie. Sidomos ata aty, nuk do ta pranonin kurrë se njeriu të vetëshëmtohet si natyrë. Është e vërtetë se natyra i vendos vetë ekuilibrat por, teksa bëhej fjalë për këta njerëz, s’mund të interpretohej një për një si përshtatje në rrethana seleksioni natyral...

“Vërtetë, si ia kemi bërë, ë?! Si vallë ia dolëm pa dritare, pa ballkone, pa dritë?!”

Po thuhej e përsëritej se dritaret kishin qenë të dëshiruara, prej të gjithëve. Qenkej hedhur idea për dritare edhe për bodrumin. Madje kjo ishte ofruar publikisht nga bardi i dritares së vetme. Na duhet më shumë dritë, kishte thënë ai...

Tërë shtëpia, zbritur atje poshtë. S’ishte koha të kundërshtohej, që Homeri e vazhdoi ligjëratën.

“...Kjo na ra për fat. Shtëpi me burgun brenda. Çdo qenie lindet me dy sy. Shtëpia jonë me një dritare. U përpoqa të bëja diçka normale në shtëpi anormale. Provokonin, më pyesin në duheshin dritare të tjera. Bëja naivin, të verbërin bëra, me qëllimin ta shpëtoja këtë dritare të vetme. S’e merrni me mend sa verbanë kisha rreth vetes... Mezi prisnin të kërkoja hapjen e dritareve të tjera, që ta mbyllnin edhe të vetmen që kishim! Mu desh ta ruaja simbol drite, kod të lidhjes me botën përtej, diellin, universin... E merrni me mend sa tragjike do kishte qenë shtëpi pa dritare?”

“Ne këtu poshtë përdorim shqisa të tjera...” foli dikush aty.

“Ja pra! Gjoja paskemi qenë në shtëpinë tonë! Në bodrum paskemi burgun. Për njerëzit e shtëpisë...”

Dikush i përcolli një letër, të shkruar. Ai ndërroi syzat e errëta, si për të provuar reagimin ndaj dritës. Ndaj të shkruarave, gjithnjë kishte qenë më i vëmendshëm. Tërë kohës, te dritarja e vetme, teksa Homeri kishte bërë të verbërin të shihte pa lejen e zotave.

Në letrën që i vunë përpara, lexoi se mund t’i dëshmonin ardhjen në jetë të një foshnje, tashmë të varrosur, me urgjencë, pa njoftim lindje, as datë vdekje s’do kishte, ngaqë të dyja, lindja dhe vdekja kishin ndodhur brenda së njëjtës ditë në jetën e kësaj shtëpie. Në vend të syve, foshnja ishte lindur me dy dritare, të dyja me grila të mbyllura, të padepërtueshme…

Provoi të hidhte vështrimin për nga njerëzit që ndjeheshin përballë, por nuk i shqoi dot. U ngjeth nga ideja se qe verbuar vërtet. Në mos, ia shuante vështrimin ideja se asnjë fjalë s’i vlente më.

U ngrit dalëngadalë. I pasigurt për nga do duhej të mbante.

Asnjë dilemë rikthimi në katin me dritare të vetme.