Krijimtari

Muzikë e vjetër - Tregim nga Faruk Myrtaj

Faruk Myrtaj - Toronto

Njeriu i qytetit del hera-herës nga vetja, shkon në rrethinat ku gjelbërimi shfaqet si perandori që s’ka për tu rrëzuar kurrë. Është si një etje e qëkurshme e pa-shueshme, mbase edhe e pashërueshme e njeriut, për tu kthyer e prehur në Dikur. E gjelbra vjen e ngjitet prej thellësisë, përmes limfës dhe ujit. Rrënjët ashtu verbazi zgjaten e shfaqen mbi tokë si degë e sythe e gjethe. Në të gjelbër duket si në fillimet dhe njeriu nuk i reziston dot joshjes për tu gjendur hera-herës aty…

Qyteti sikur pendohet që e ka humbur atë të shkuar, që megjithatë ekziston brenda tij, vatër kujtese e asaj që fle. Del në periferi pikërisht kur kjo nostalgji përkëdhelet kollajshëm, në pranverë e vjeshtë. Për pjesën tjetër të vitit ngushëllohet se periferia dhe fshati bëhen të vështirë. Mungojnë shumë gjëra aty. Gjëra që qyteti i ka, në tepri të domosdoshme diku-diku.

Fshati provon ndjesinë e kundërt: E braktis hera-herës gjelbërimin, humbet për do orë në tollovinë e qytetit, përhumbje që e gëzon si shëtitje. Mbase kjo e shlodh pikërisht nga e përditshmja natyrore. Kudo, “fshatarët e Balzakut”, njëllojtë edhe fshatarët pranë qytetit tim, duken të mençur, të bekuar por edhe të zotët për të bërë jetën aty ku rrojnë. Të mrekullojnë se si e ulin kokën dhe i binden jetës që u ka rënë për fat, edhe pse s’gjejnë nge të flasin për fatin filozofik a për natyrën si djep i braktisur i Njeriut. Thjesht, bëjnë siç kanë bërë që moti.

Një xhaxhesha ime aty, për të ngacmuar të shoqin kur ne shkojmë si vizitorë, e plas të vërtetën në sy: “Shkurreve e ferrave i kemi zënë fëmijët ne! Ku ka perëndi që e lidh për krevati xhaxhain tuaj!”

Ime-kushërirë, Sandra, deri vonë skuqej gjer në rrëzë të flokëve kur e ëma fliste për këto gjëra.

Dy vite më parë, Sandra erdhi në qytet, në një kurs të shkurtër për fizarmonikë. Unë vetë merrja pjesë në orkestrën e qytetit dhe imja ishte ideja që edhe ajo të bënte të njëjtën në fshatin e saj. Natyrisht ndenji në shtëpinë tonë, hante me ne, ndjehej mirë, ajo dhe ne. Provoja ta nxirrja sa më shumë “në qytet”, por ajo ngutej ta përdorte kohën për tu ushtruar sa më shumë në veglën muzikore. Ulte kokën, pëlqente të dëgjonte dhe ne i gëzoheshim dëshirës e natyrës së saj. Njeriu është qenie e patjetër në përshtatjen pafund. Edhe pse përdor emra të shumtë për këtë virtyt. Gjer sa edhe robërim, zhbërje dhe ves e quan…

Ishte e vërtetë, së fundmi, kursin e fizarmonikës e ndiqnin vetëm të rinj nga fshati. Edhe unë i isha dorëzuar idesë se muzika e vjetër, siç quhej në të folmen qytetëse, këngët e dashurisë me sevda, siç quheshin dikur, jo sex-i siç i thërrasim për tu dukur trendy, ishin kthyer si mërguar përgjithnjë në fshat, në gjelbërimin e atjeshëm. Fshatarët e mi nuk e shkonin ndërmend zbritjen në qytet. Kursi për fizarmonikën ishte e vetmja mënyrë që atje të ndryshohej sado-diçka…

Ajo që më brengos ishte se Sandra nuk e ka fituar ende të drejtën të luajë në fizarmonikë në shtëpinë e kulturës atje. Mbase ajo vetë s’përpiqet ta arrijë, s’guxoj ta pyes kur vërej se s’ka as dëshirën më të vogël të flasim për këtë. Padrejtësi nuk e quan dhe as ankohet.

“Ja që kështu është, sic është...”, thotë ajo dhe e kalon fjalën tek natyra.

Ajo e di se unë ngordh për ajrin e atjeshëm, mbetem pa gojë, ulur në majën e kodrës që ngrihet mbi shtëpinë e xhaxhait, gjersa dita zë e erret. Tërë ajo pamje e mrekullueshme, humbet përmasën, zë e vogëlohet për shkak të fikjes së dritës që deri pak më parë e shfaqte, gjersa papritur gjendesh në mes të errësirës që të është afruar tinëz, butë-butë. Në këto orë, bimët dhe shkurret e pemët, gjithçka tjetër merr frymë me tërë mushkërinë. Flladi i muzgjeve është frymëmarrje. Perëndimet aty vijnë paqshëm, po aq magjishëm sa agimet, a thua se muzgu veçse agu i natës është. Je duke vëzhguar siluetat e pemëve dhe drurëve që hollohen e hollohen gjer në shuarje, kur të kap veshi zhaurimën e një rrjedhe uji që kush e di nga buron e për ku zhvendoset. Ia vlejnë, i janë të nevojshme njeriut së paku disa orë të tilla, disa ditë në vit i duhet ta lerë qytetin në rrokopujën e tij. E domosdoshme përshkundja. Për t’i kujtuar se pjesë e natyrës ka qenë ose që po aq natyrshëm është ngjizur në fillimet.

“Ika unë!”, dëgjoj më në fund zërin e sime-kushërire. Më lë në kënaqësinë time, në vetminë e pataksur, që merr këtu kuptim krejt të përkundërt.

“Rri edhe pak, dhe ikim bashkë...”

“Rri sa të duash ti...Kur të duash më gjen atje!”

“Te vatra e kulturës?!”

“Po! Atje ku dëgjohet fizarmonika e Gazeliut!”

M’i thotë këto në fluturim të gëzuar edhe pse e di që e vuaj mënjanimin e saj.

Gazeli quhet ai që ka monopolin e fizarmonikës në fshat. E megjithatë ime-kushërirë nxiton për atje.

E ndoqa me sy gjersa humbi shkëmbinjve që shfaqeshin si balena të gjelbra në lundrim, përgjumur kësaj nate me hënë.

Bëhet edhe pa dramë, Sandra, nëse pa fizarmonikë po?!

Më “braktisi” t’i gëzohesha qenies në natyrë.

Më bëhej se shtohej për çdo sekondë numri i gjallesave në muzg, qenie të padukshme që merrnin e jepnin mesazhe, këndonin a mbase qaheshin, thërrisnin për ndihmë, ftonin për dashuri, një Zot e di se si dhe kujt i drejtoheshin, sidomos në këto orë, këtyre mbrëmjeve. Ca më vonë muzgu zë e trashet. Ajri është po ai, me tjetër temperaturë, tjetër denduri. Syri shikon të tjera, veshit i duhet të ndryshojë regjistrin e zërave që provon të kapë. Nxiton edhe frymëmarrja, të mos e lerë trupin të friket. S’është qenia jashtë, në natë, jo. Jam i sigurt, kjo ndjesi një lloj pushteti është. I një force të panjohur, në mjedis jo aq familjar për mua.

Shkon mbase ora, a më shumë, arrij të orientohem nga dëgjohet fizarmonika dhe bëj për andej, duke u kujtuar se midis asaj gjendjeje sido si gazmore është edhe ime-kushërirë. Teksa afrohem dhe dëgjoj zërat e të rinjve, më shkon mendja se midis djemve aty ndonjë zemër mund të rrahë për shkak të saj. Mbase do t’i gjeja duke vallëzuar bashkë, afruar ca si shumë me njeri-tjetrin, mbase…

E çfarë…sikur të jetë zemra e Gazeliut?!, shtoj.

Fizarmonika nuk resht. Ndenja për pak aty jashtë. S’kisha ngut. Dera e Vatrës së Kulturës si kornizë drite e çelur në trup të natës. Pikërisht ajo dritë shfaqte shirita, fasha të tëra thërrmijash, pluhur duhet thënë shkoqur, edhe pse dukej se askush nuk çante kokë. Mbase mësuar me atë mjedis, si me tonet e muzikës që sinqerisht mu dukën si shumë lart…

Jashtë ishte tjetër. Aty ku ende isha unë vazhdonte mrekullia e qetësisë së natës, fragment tjetër i mrekullisë natyrë. Mbase secili e gjen vetë natyrën e tij. Për atje brenda, gjithashtu orë kur gëzonin. Po, pra, për ata atje.

U afrova edhe ca. Bëra disa hapa brenda sallës. Një hapësirë e mbyllur, mbante erën e duhanit të shkuar në vargje. Pa vajtje-mendje për ta këqyrur si pistë vallëzimi. S’bëra paralele me qytetin. Përkundrazi, kërkova argumente në favor të së gjelbërtës. Mbase mbuluar prej kashte, gjatë shirave kullonte dhe tashmë që ishte verë, shtroma qe tharë dhe ritmi i valles ngrinte pluhur. Provoja të meditoja sa më pozitivisht, por në qoshkat e trarëve përkundeshin shtretër delikatë pezhishkash, merimange.

Natyrisht, hollësi të tilla i vija re vetëm unë, për herë të parë aty. Të atyshmit qenë përshtatur me të atyshmet. I gëzoheshin haresë, valles e muzikës. Tek e fundit, edhe unë e qytetësit e mi kishim zhurmat e pluhurat tona!

Arrita ta gjej me sy kushërirën. Midis dy djemve, që gishtash mbanin lart duart e saj. Përtej ylberëve të pluhurit, dalloja përskuqjen e fytyrave. Asnjë shkak të mendoja keq. Kërcenin të gjithë bashkë, në hark valleje, kapur dorë për dore, në perimetrin e një rrethi, siç ishte fiksuar në një pikturë shumë të njohur për harmoninë e unitetin e njerëzve të lumtur. Vinin të gjithë përqark dhe toni i lartë i muzikës justifikonte heshtjen. Kërcenin, pra lëviznin këmbët, i ngrinin dhe i ulnin, për t’i ngritur sërish, duke u zhvendosur një gjysmë hapi, teksa tërhiqnin paksa zvarrë putrën e këmbës tjetër, thyenin njeri gju, përkuleshin pak përpara, më pas në kahen e kundërt dhe, në çastin tjetër, drejtonin trupin dhe gjithçka niste nga e para.

Fizarmonika mbushej me frymë në duart e atij që kullonte në djersë. Nuk e vura në dyshim se ai ishte Gazeliu. Ai përcaktonte kohën e radhën e lëvizjeve, por krijova idenë se edhe sikur të mos udhëhiqte ai, vallja do të ishte po e njëjtë. Njeriu me fizarmonikë, në atë hapësirë, ishte qendra, pothuaj gjithçkaja. Qenie e zakonshme në syrin tim, aty ishte gjeneratori.

Mu duk se nuk e fshihte dot një lodhje të brendshme, ndonëse përpiqej, duke ushtruar forcë mbi tastet e fizarmonikës. Mu duk edhe i trishtuar, në vetminë e detyruar prej rolit të vet, por s’do të guxoja t’ia thosha as kushërirës këtë.

Ata vallëzonin sipas muzikës së tij, qartësisht të kënaqur, për të mos thënë se ishin të lumtur. Brutalisht të lumtur.

Nëse ai vërtet ishte edhe ca i lodhur, duhej të më vinte keq. Edhe pse s’dija ç’të bëja.

Kur iu gjenda afër, mu duk si qenie që vërtet duhej ndihmuar. Krahët nuk i komandonte mjaftueshëm, thjesht arrinte t’i lëvizte, si dy leva. Këmbët mezi ia mbanin trupin dhe fizarmonikën njëherësh, eshtrat tek supet të holluara, të bymyera atje ku tendoseshin rripat e instrumentit. Njëmijë për qind i bindur isha se, po ta lusja të ma jepte për pak fizarmonikën, do të ma linte në dorë, menjëherë. Do të më falënderonte, mbase. Por, më parë, do ishte më e udhës ta pyesja, pse nuk e praktikonte që, për tu shlodhur, t’ia linte ndonjë zëvendësuesi. Për shembull time-kushërire, mund t’i thosha. A e di ti, Gazeli, që ajo ka kryer kurs zyrtar në qytet?

Me gjithë mëdyshjet, më në fund ia përcolla dëshirën për të luajtur në fizarmonikë. Në brendësi të syve të tij, në atë piklën që i jep secilit sy të veçantën e papërsëritshme, vura re një dritë të rreptë, si të një ylli që po t’i afroheshe rrezikon djegie, shkrirje...

“Të vura re, kur hyre…”, më tha.

S’dita ti thosha. S’e kisha menduar këtë vëmendje, përhumbur, mbytur thuaj, në pluhur dhe në lojën me tastet.

“Je edhe kushëriri i Sandrës…”, shtoi, si të provonte dilemën time këmbëngulëse, derisa t’i thosha doemos diçka.

Vazhdoi ndërkaq të luante, u mëshoi edhe më gishtërinjve në tastet, pra sikur nuk priste përgjigje nga unë. Portreti i tij edhe pse nën pluhur, po më vogëlohej edhe më. Qyqar i mjerë, doja t’i thosha. Dhe menjëherë t’i ktheja shpinën. Qenien e tij në prag rrënimi e kisha menduar edhe më parë, por tashmë isha gati ta prisja si dëshmitar aty, shembjen e tij përtokë.

S'doja të shfaqja mëri që ai mbase priste, pse Sandra s’kishte mundësi aktivizimi, pikërisht për shkak të kësaj monstre.

Kur po arrija t’ia mbushja veten se duhej ta lija atë sallë, sa më shpejt, që të mos shkaktoje ndonjë incident, ai e rrëshqiti tërë shkathtësi fizarmonikën nga krahët e tij dhe e zgjati drejt meje.

Ndërprerja e beftë e muzikës e la trumbën e të gëzuarve në atë hapësirë të mbyllur si në krahët e një heshtjeje, heshtje që vështroi e tëra për nga ne, si e trembur, sado shumë-gjymtyrëshe…

Fizarmonika ishte në duart e mia, në krahët e mi, por sikur s’po dija ç’të bëja me të. Asnjë vijë melodike s’më sillej ndërmend. Nuk e kisha ndjerë veten në pozitë aq të mjerë. Ishte e vërtetë, jashtë çdo modestie do të isha brilant kur gishtrinjtë e mi do të preknin fizarmonikën, por vetë unë po e vonoja këtë. Dhe ata më kundronin, së paku dyshues.

Gazeliu i tyre kishte shpallur bujarinë. Më ofroi muzikën e një kënge, duke e vërshëllyer gëzueshëm, si të provonte ashtu se edhe në atë orë të vonë ishte i freskët si ajër mëngjesi. Zot i kësaj salle, as që më druhej. E besonin, të gjithë. Vetëm ai, ofronte muzikë, nën ritmet e së cilës ata, një jetë të tërë, vallëzonin. Kush e vinte në dyshim diellin në sistemin diellor?!

S’kisha kohë, arsye, asnjë shans, të verifikoja nëse dhurata e tij kishte qëllim. S’mënova t’ia ktheja një buzëqeshje, falënderuese.

Nuk isha më unë ai që gjer pak çaste më parë i uroja shkërmoqjen me të gjitha. Bëra t’i zhvendos lehtazi gishtat përmbi tastierë, por pa mëshuar askund, i hodha një sy sallës, në total. Edhe pse e dija se vështrime të tilla, mbi grupe, mbi turmë, jo vetëm nuk ndihnin, por ishin edhe të padrejta. Ata prisnin…

S’isha i sigurt nëse e pashë edhe fytyrën e hutuar të Sandrës, mbase qortonte veten që më kishte ftuar aty. Sfidë ndaj Gazeliut, mund ta mendonin të tjerët.

Më në fund vendosa.

Tingujt e parë ishin ata të melodisë që vërshëlleu Gazeliu, për të më ndihur. Më tej rrëshqita në pjesë tjetër muzikore. Përfytyrova rrjedhën, i sigurt se shija ime më kishte mbërritur, edhe aty. Për shkak të neglizhencës ndaj Sandrës, duart e mia ishin gati të bënin edhe përtej asaj që dija. Mrekullinë do ta bëja! Fizarmonika, pafajshëm, e kërkuar prej meje, më ishte lëshuar edhe mua, me tërë hiret e miklimet e deri-atyshme ndaj tjetrit, Gazeliut. I sigurt se pas pak do të fillonte të shkëlqente për mua. Doja ta shijoja vërtetë këtë vijë muzikore, nuk e kurseva dritën e gjesteve, po e dëgjoja I tëri, etur, privuar kohë-gjatë prej lezeteve e momenteve të tilla.

Janë ca momente, periudha në jetën e njeriut, kur muzika të ofrohet si shërim. Ta zbut, ta qetëson e ta ringjall shpirtin, kur e ndjen se ai kërkon të harrojë diçka pa u harruar vetë. Melodia është rrugicë e shtruar me material të butë ku mund të ecësh zbathur fare, maja-gishtash, për të mos bërë as zhurmë. Në hapësirën përbri, gjithnjë do gjesh njerëz të prekur, përlotur prej asaj magjie që ndriçon edhe skutat më të fshehura të mendimit e ndjenjës së individit. Është natyrë muzika, natyrë pa makina, pa trena, natyrë me njerëz me zemra në duar që janë gati t’i dhurojnë të gjitha, pa gabuar, pa u penduar. Fusha e notave muzikore shndërrohet në syprinë të pakufishme me vija të bardha ku njerëzit lëvizin si shpirtra fëmijësh. Dëlirësish, shpëtuar prej vetes, mbrojtur nga gjithçka tjetër...

Ngrita një çast kryet. Sandra shkëlqente nga kënaqësia. “S’e kisha ditur se je kaq mirë”.

Salla, megjithatë, kishte ngrirë, e tëra. Vazhdoi të mbetej. Heshtur. Arrita t’i lexoja edhe vështrimet e tyre: Gazeliu ta la fizarmonikën, ne do të shoqëronim. Si atë. Nën muzikën e po kësaj fizarmonike…

Atëherë, përse s’po e bënin këtë? Mëdyshje? Pritje? Dyshim? Drojtje...apo frikë? Frikë nga kush, përse?!

“Vazhdoni kërcimin...”, dëgjova zërin e Gazeliut. “Va-zhdo-ni kër-ci-min!”

Ndarja e fjalëve në rrokje, ngjyrimi i zërit, sikur shpallte se ai e kishte pranuar sfidën. Madje, bënte thirrje për garë të vërtetë.

Nëse luan shah me një të verbër, moralisht s’të falet të bësh hile, lëvizje të fshehtë, edhe i sigurt se ai nuk të sheh. Në mos, më mirë mbyll sytë edhe ti, për ndonjë lëvizje të pasaktë të kundërshtarit. Ata që ndjekin lojën bëhen me të verbërin.

Cili prej nesh ishte i verbëri, unë apo Gazaliu?

Turma iu bind. Atij.

Masa bashkoi sërish duart, krahët e lidhur formuan sërish kurorën që u mbyll, u përkulën lehtë majtas, pastaj djathtas, këmbët bënë të ngriheshin e të jepeshin edhe më tej, gjithçka si pak më parë, por vetëm tani vura re se ngrirja kish qenë aq e thellë.

Me ç’dukej, edhe Gazeliu ishte befasuar. E pashë që u afrua, tek ata, hyri midis tyre, diku në rrethin e dytë të kurorës.

Për të kërcyer edhe vetë?

S’dallova hile në lojën e tij. Po të vepronin edhe të tjerët si ai, së paku s’do ishte më keq se më parë, kur fizarmonikën e kishte ai.

Rrathët lëvizën, si pjesë të një trupi të cilit diku ia kanë prerë damarët. S’ishte lëvizje. Ngjante përpëlitje. Kisha dëgjuar trok kuajsh, përgjumshëm, në rrugë të pafundme. Bluzat e kuqe, pantollat e zeza, si uniformë. Ma nervozonte shikimin.

Luajta në tastierë, deri sa ndjeva se mëdyshja pritëse kish marrë fund.

Kishin ndaluar. Të gjithë. Asgjë s’pipëtinte. Fizarmonika në duart e mia, kufoma për të cilën mbanin heshtje.

Asgjë s’ofronte kurajo të vazhdoja. As sugjeronin pjesë tjetër muzikore, diçka që e dëshironin.

Gazeliu s’po ndjehej. Askush, nuk shkoi ndërmend të shfrytëzonte rastin për pyetur nëse dija apo jo të luaja në atë vegël muzikore. Vetëm prisnin. Kaq mundnin. Kokat e vështrimet, shumë të njëllojta, ngjanin si gurë tespiesh në perimetrin e gjalmit ku ishin shkuar.

Ndjeva një dorë të më prekte. Gazeliu. Më ishte fare pranë. S’dukej se kishte ndërmend të më lëndonte. Afroi kokën, si të më ngushëllonte apo keqardhte, pa nxjerrë asnjë fjalë nga buzët. Të tjerët shikonin veç lëvizjet. Të pathënat merreshin me mend. Për ta, dukej sikur ai të më kishte falur. Sikur kjo ishte mirë edhe për mua. Të dështuarin për muzikën ndryshe. Duhej të isha gati ta lëshoja fizarmonikën, të shpëtoja prej saj. Ndjeva se më rrëshqiti lehtë-lehtë prej krahëve dhe u preh tërë dëshirë në të tijat.

Në çastin tjetër ia behu muzika e tij, muzika e vjetër.

Gazeliu ishte sërish zoti i gjindjes dhe ata filluan të lëvizin. Si më parë, domethënë si gjithnjë.

Si me një urdhër të pazëshëm, vënë në ngasje e tërë salla, siç ishte, me atë erën e mbetur nga gjethet e duhanit. Pezhishkat në tavan edhe ato mund të ndjeheshin mirë në atë rikthim jehone. Pluhuri u ngrit përsëri, nën ritmin prej qëkuri njohur për të atyshmit…

O Zot, sa mirë ndjeheshin!

Plaç de, pse nuk pëlcet, i thashë vetes. Ç’do ti me ta? Me ç’të drejtë kërkove të gëzonin ndryshe?

Të gjithë kanë të drejtë të jenë të natyrshëm. Duhet të ndodhë diçka e madhe, afatgjatë, që ata të këmbejnë natyrë...

Për një çast, thashë të hyja mes tyre, të kërceja bashkë me ta, siç bëri Gazeliu pak më parë. Të mos dyshonin për sedër të lënduar.

Në momentin tjetër vendosa të ikja. Dola, se tymi e mjegulla e pluhurit u dendurua dhe mbase nuk më vunë re. E ç’rëndësi kishte kjo, në fund të fundit?!

I trishtuar, as jashtë nuk mu ndenj.

Si për ta mbyllur rrethin deri në fund, ia behën ca re të zeza, kamxhikosën vetëtima të rrepta. Nisi të derdhej shi i rëndë. Nuk bëra as kuriozin ç’mund të ndodhte në Vatrën e Kulturës, madje nuk shkova ndërmend as t’i shpëtoja njomjes.

Rrugët, rrugicat, gjithçka, u njom dhe u baltos me shpejtësi të llahtarshme. S’besoja dot se si, e tëra, të ish tjetërsuar brenda pak minutash. Ku të ishte fshehur qetësia, ajri, gjallesat e mbrëmjes, ku të ishin strukur?

©Faruk Myrtaj