Krijimtari

Metaforë e lirisë - Nga Faruk Myrtaj

…në vend të një ndjese, dikujt që “e theu pendën”

Nxitoi të dilte nga shtëpia, pa u thënë gjë të vetëve, doli në rrugë dhe arriti në “Sheshin e Lirisë”.

Po i gëzohej si fëmijë largimit nga shtëpia dhe lagja ku e njihnin, arritjes sa më shpejt diku, diku tjetër, ku të mos vihej re, ku nuk do rrekej kush ta dëgjonte, ku edhe po t’i dilte ndonjë thirrmë trishtimi a kënaqësie, mos më keq ndonjë fjalë, ruana Zot një shprehje e tërë për çfarë i trazohej brenda kokës, të mos ia ndjente a merrte vesh kush…

Më në fund hyri mes turmës në shesh.

Ah, turma, ia bëri! Kjo turmë që, për herë të parë, iu shfaq si mundësi lirie. Kurrsesi s’do pajtohej dot me të qenit edhe “turmë” edhe në “Sheshin e Lirisë”, por desh të besonte se aty askush s’e njihte. Askush, në atë kumbimë të pa parë zërash pa lidhje, s’dinte ç’kishte ndodhur me të, fare pak më parë. Madje, përgjërohej të mund të besonte se ata s’dinin që ai e kishte një skutë të vetën, ku shkruante. Pa arritur dot te fat-lumturia e plotë: askush prej tyre të mos dinte që ai shkruante…

Anonimatin gjatë këtyre kohërave, vite kësisoj, e përjetonte si fatbardhësi, si bekim, si të qenit i shpëtuar. “Uh…”, ia bëri, që s’e kishte menduar kurrë qenien mënjanë, vetëm, në mes gjeratores të kaq shumë frymëve në aq pak hapësirë. S’e dinin fare praninë e tij.

Kuptimi që ai ishte mësuar t’i jepte sigurisë- qenie vetë-dijshëm vetëm, krijesë e vetmuar gëzueshëm, sikur po merrte tjetër magji, të pafundme, kësaj dite kur ai sapo kishte zbuluar Metaforën e Lirisë.

Mbase si shumë të tjerë në këto vise, edhe ai e kishte dëshiruar e përfytyruar, e kishte thirrur aq gjatë, sic të tjerë kishin bërë, dhe ajo i kishte mbërritur, pikërisht atij. Nuk ia vogëloi kënaqësinë vajtje-mendja se Metafora mund të kishte zbritur edhe në pistën e pritjes së tjetërkujt. Gjersa ai e kishte ngjizur aq gjatë, me sytë e imagjinatës dhe dëshirës së vet, askush tjetër s’do mundte ta priste pikërisht të tillë. Veç po të ishte e tjetërt, do zbriste diku tjetër.

Ngaqë ende i druhej tretjes pa dashur të imazhit të Saj, bëri kujdes ta zbriste pjesë-pjesë. Si qenie që meritonte delikatesë, për të mos e lënduar. Dhe për ta shijuar me shpejtësi të ngadalësuar. Me merak dhe kujdesie mamie-nëse jo dot nëne, mos  metafora, e sa-lindura, i shndërrohej në diçka tjetër. Si ëndërr nate, në agim ajo mund të zhbëhej, pikërisht kur ai të nxitonte ta provonte dhe të bindej se ishte reale. Natyrisht s’e kishte pritur prej lënde. Asnjë metaforë lirie s’mund të ishte materiale, dhe ai po i gëzohej mbërritjes në trajtë fjalësh që po uleshin në letër si zogj të ndrojtur.

I dëshiruar, deri në mani, të mos e dinin fare se shkruante, aq më shumë ardhjen e kësaj metafore s’do t’ia rrëfente askujt. Edhe më pak, arritja në Shesh nuk ia lehtësonte rrëfimin.

Kur dëgjonte për gjuhë të shkurtuara në përpjekje për t’i heshtur, a kur mbërrinin lajme për gojë të mbyllura me mure, ndjehej keq. Duke folur, duke shkruar dhe shfaqur të shkruarat e tyre, ata njerëz kishin guxuar më shumë se ai që thjesht kishte mundur të heshtte. Në pamundësi të mbante minuta të tëra heshtje zie, për secilin ndër Ta, për ditë të tëra - në mos vite, e fshihte edhe ai pendën e vet, diku, edhe në terr provonte ta fshihte, që të mos e gjente dot më. Aq shumë e çmonte bërtimën e tyre…

Edhe vetë brenda po asaj heshtjeje, u kërkonte ndjesë të mbyllurve në galerat si shpëtues lirie. Ngushëllohej me faktin që, së paku, nuk tregonte që edhe ai shkruante, siç bënin shumica atje jashtë, por a mjaftonte kjo? Kur ngrihej dilema nga cila palë do duhej të anonte (nga ata që dilnin në Shesh apo ata që kyçeshin muresh), zgjedhja edhe pse s’ishte e vështirë, do mund të shpallej shumë e vonë.

Kur më në fund Metafora e Lirisë bëri kontaktin me syprinën e letrës së bardhë përpara tij, u ndje sikur frushullonte një re zogjsh të rrallë, në ngut për të zbritur. E kishte merak: në pistën ku ajo dhuratë e fshehtë do ulej, ai do duhej të ishte i vetëm.

Do kishte tërë atë kohë për të menduar që një ditë, herët a vonë, në një mënyre apo tjetër, do duhej ta ndante këtë dhuratë me ndokënd. Gjer edhe vetë librat e shenjtë, për të cilët besohej se fillimisht ishin pëshpëritur në veshë profetësh me shenjë, u desh të binin më pas edhe në duar vdekatarësh e mëkatarësh të rëndomtë. Megjithatë, si për të provuar veti mëmësie, ai ndjeu mrekullinë t’u gëzohej sa më gjatë periudhave kur fëmija atje brenda i përkëdhelet joshjes për t’u shfaqur…

Pasi e kishte ëndërruar aq gjatë, e kishte ndjerë ardhjen e saj prej së thelli brendësisë së dyfishtë: brendësi së tij dhe të vetë Metaforës. Ndaj dhe e ftoi veten të hidhte në letër sa më shumë gjendje, shenja dhe gjurmë të asaj që po vinte si lindje.

Në krye, arriti të përzgjidhte veçse pak fjalë. Që zbritën si ata pëllumbat e bardhë në sterenë e shkretë pas zbaticës biblike. Instinktivisht, harkoi të dyja pëllëmbët e duarve përmbi fjalët që u zbardhën ca si trembur në letër. Si të donte, ashtu, t’i mbulonte e ruante nga ndonjë dallgë e beftë a sy i lig. Më së paku t’i qetësonte. Të mos i shihte kush, të mos u dëgjohej as gugatja. Më mirë të ishin dhe të mos i dinte kush, se të rrëmbeheshin nga etje e pa-nginjur e të paudhit.

Imazhi i kësaj Metafore, kërkuar aq gjatë e ardhur papritur, i qe shndërruar në gëzim dashurie. Siç s’mund të ishte tjetër për të, edhe më tej i mjegullt, i papërshkrueshëm dot sysh e as fjalësh.

Mos-rrëfyeshmërinë, rrezikimin e pa-fajmë prej ndarjes së fshehësirës me të tjerët -aq më pak të kuptuarin kollaj të gjërave prej kujtdo, kishte kohë, e çmonte si veti të parë. Të qenies dhe Shpirtit. Jo doemos si dyshim ndaj të tjerëve, kushdo qofshin ata. Më shumë prej pamundësisë së tyre për ta heshtur ndjesinë që vinte prej ndarjes së gëzimit me ta. Tek e fundit, pse jo, edhe si mos-prishje të magjisë së thellësisë së fshehtësive, brishtësive më të pambrojtura të kësaj bote, ku u ndodhte të bashkëjetonin me ashpërsinë e rëndomtë.

Ndjehej si agim polar ardhja e Metaforës, dhe ai po përgjërohej e lutej falënderues, nëse do mund të derdhte sa më shumë nga hiret e saj në letër. Mbase krejt padrejtësisht, ndjehej i privilegjuar. Edhe pse i tej-kthjellur prej kohësh se akti i krijimit vjen e ofrohet si sfidë, edhe gëzimet kanë dhimbjen e tyre teksa shijohen. E kishte prerë mendjen dhe urtuar shijen prej motesh: vetëm mes paqes së vendosur me heshtjen, gjërat e lindura si bukuri do mund të mbeteshin të tilla.

Po, pra: kishte besuar, gjithnjë që secilit krijues mund t’i qaseshin imazhe të tilla. Padyshim gjithkujt, në jetët dhuruar pa asnjë dallim. Dhuruar vetëm pasi t’u ishte kërkuar si kusht shkelja zbathur në udhë të ashpër dyzetë herë më të gjatë se gëzimi. Duhej të humbje pyjesh pa fund, me fillin e shpresës në dorë, të ulje kryet metrove nën zhurmën e reklamave të sipërfaqes; udhëve të nëndheshme, do duhej të kaloje, në gërryerje të lodhshme sterili, gjer të arrije llavën e zjarrtë të mineralit. Me hap, në ngut, pastaj të prisje diku, të ngulmoje shpejtësi më tej, përpara, gjithnjë në heshtje…

Vetëm pastaj do mund të zbriste ajo. Pa dyshim, do duhej t’i shprehte mirënjohjen engjëllit krijues.

Atij iu lut, të mund të përdorte ca më shumë kohë, të shtonte ca më shumë projeksion fjalësh, së pari ta besonte ai vetë, ta bënte sa më të perceptueshme Metaforën, sa më të pranueshme, ta ngërthente urtësisht gjendjen si kumt fjale. Më në fund, ta hidhte në letër të tërën sipas epjes së dëshiruar prej asaj vetë.

Siç edhe iu fanit në krye të herës, brenda globulës së kaltër në të cilën Metafora pulsonte, ia ndjeu si rrëqethje gjalljen. Ia preku protoplazmën prej bebeje, amebës së fillesës, edhe pse nuk ia çmoi dot menjëherë përmasën. Përvijimi do t’i merrte kohë, imazhi do mbushej e ngjyrohej vështruar prej syrit të tretë - që e zbriste ndjesinë dhe idenë në trajtë të njëshme me fjalët.

Metafora më në fund kishte pranuar të jepej, të lindte, ta shfaqte veten, siluetën, dukjen, rrudhjen e dilemës për të ardhur, në identikitin e zhveshur të qenies. Sigurisht, kishte edhe më. Asaj reje zogjsh që fshihte edhe horizontin, i duheshin zbuluar ngadalë gjymtyrët, fizionomia, nuancat përmes të cilave do mund të çertifikohej e jetonte mëvetshëm, prej fjale shkruar.

Oh, sa të pamësuara ishin fjalët! Gjithnjë, më të pazonjat se ndjesitë…

Besimtar i përgjëruar ndaj Fjalës, ai rrallë e zinte ngoje Zotin. Më shumë si mirënjohje tokësori. Gjithnjë kryeulur, i kërkonte ndjesë kur detyrohej t’i përdorte - sa më rrallë - fjalët “krijim”, “krijues”,  mëkat i paqëllimtë, si shëmbëllim i bekuar i Njeriut me vetë Krijuesin, ftuar dhe rrekur për ta fituar si brendësi. 

Gëzimi i gjetjes së kësaj Metafore e pati rrëmbyer aq hovshëm sa brofi nga tryeza e shkrimit, pa u thënë asnjë fjalë të vetëve, frymëve shumë të dashura të familjes së vet, dhe doli me ngut në rrugicë, pastaj në rrugë të madhe, gjer arriti në Shesh.

Për çdo kënd tjetër, mrekullia e kësaj gjetje – kësaj Metafore, do thirrej, do bërtitej, që të mund të përcillej te Tjetri, tek të Tjerët, te pasqyra përballë, te kolegu a lexuesi më i parë, sado i rastësishëm. Bota kështu ishte bërë, kështu funksiononte. S’kishte kohë të pritjes, nuk mbetej dot gjatë midistë. Plusi me minusin, anoda me katodën, qark energjie alternative, ato miliona fotografi që blicin e shfaqen kudo, pa pasur kohë t’i vëreje ç’kanë në to, jo më t’i shikoje dy herë…

Jo për të. Për të Jo!

Lexuesi i Tij, nëse ekzistonte diku, po aq i brishtë sa edhe i dashur për të, delikat e i ndëshkueshëm, aq sa i duhej atij si krijues të kujdesej për fatin e fshehtësinë po aq ilegale të atij, si lexues, do duhej edhe ai të priste. Si tërë të gjallët. Një lloj siç ai kishte pritur Metaforën: duke e kërkuar. Që të mos e lëndonte këtë lexues, supozuar jetues diku, më mirë ta mendonte si të paqenë.

Asnjë të drejtë s’do t’ia jepte vetes, ta ngatërronte fatin e tij si krijues, si shkrues pra, me fatin e një qenieje çfarëdo përqark, që mund të thirrej në dëshmi ndaj tij.

Përderisa arriti dhe e kaloi pragun e parë, mosndarjen e lajmit për zbulimin e Metaforës me më të dashurit e tij në Familje, shpresoi se do ta kishte më të kollajtë heshtjen me ata jashtë: kurrsesi s’do tua rrëfente Metaforën.

Vetiu, përderisa për jetët është fjala edhe kur flitet për rreziqet e vdekjet, sërish solli ndërmend Lulet e Nordit. Sa herë që mendonte për Fatet e qenieve të gjalla, Lulet e Arktikut sillte në kujtesë.

Ato çelnin e lulëzonin brenda pak ditëve, edhe pse me pak diell. Ashtu edhe veniteshin e vdisnin, brenda po atyre pak ditëve. Pranveronin, vjeshtonin e vyshkeshin shpejt e shpejt, gjithnjë e vetëm për shkak të dritës së kursyer polare, pra jo se nuk i kundronte kush. Jo se nuk i dinte kush që ishin. Jo se nuk i dinte kush që ishin lule, shtoi, si të ndërmendte veten.

Duke hyrë thellë turmës, që kush-e-di pse po ngazëllehej në “Sheshin e Lirisë”, u kujtua se aty veç me veten do duhej të kishte punë. Pra, do duhej të bënte edhe më tej kujdes, asnjë fjalë lëshuar, asnjë rrëshqitje këmbe s’i falej. Edhe një herë e quajti fat, që ajo, Metafora, ishte e pa-rrëfyeshme, e pa-përcjellshme. Askush s’e dinte dot pa folur ai, pra kurrkush s’do mund të rrezikohej prej saj…

“Kanë dritë të bukur këto sheshe e dhera ku jam lindur…”, gjeti kohë të gëzohej.

Mirënjohës, si frymë e këtij trualli. Tërë-çka rreth e qark fliste gjuhën të cilën përpiqej ta shkruante siç e ndjente dhe i gëzohej ai, me gjithë qelizat e zgjuara ndërkaq. Do donte të fliste e të dëgjohej me ta, edhe për jetët e tyre, pse jo edhe për të shkruarat e tij. Deri atëherë, gjithë gjërat e kësaj bote të gjallë, le t’i gëzoheshin arsyes si pretekst e domosdo për të heshtur.

Ngaqë kishte zgjedhur të mbetej gjuhë e prerë, gjuhë ndër dhëmbë, gojë-mbyllur, as të pyeste s’shkoi ndërmend: pse kaq shumë banderola e flamuj. Pse marciale, himni, pse aq lart...

“Dhe kaq shumë robëri…” pyeti, pa zë.

“Mos!” sa s’bërtiti. Iu bë se, duke pyetur kështu, pa dashje kishte ngritur një cep të velit të Metaforës dhe tërë ata përqark do mund të kthenin kryet për nga ai.

Ia shtypi zemrën, përfolja e padrejtë, paragjykuese, e pafaktuar që ua bënte sado heshtur atyre përqark, kur tek e fundit ata s’dinin kurrgjë për të.

Në fund të fundit, si qenie njerëzore, s’kishte pse të mos gëzonin, sa mundin, siç mundin, si njerëz të ditës që nxitonte të lindte e të perëndonte pa pushim. Njëlloj siç i gëzohej ai të shkruarave të tij të hequra mënjanë. Madje më pastër, më çiltër, më hapur se ai. Paçka se rrezikoheshin jo më pak se ai, ata gëzoheshin në sy të tërë botës, në të drejtën elementare më të pafajshme, pa fshehur asgjë…

Robëria, si nënshtrim i tyre, dhembte njëlloj si çdo përfolje e mundshme për të. Edhe zgjedhja e tij për të mos folur, për të shkruar pa lexues, për të qenë i pranishëm pa botuar, a s’ishte një lloj robërie, e pashpallur, edhe kjo?!

Secili zgjidhte robërinë e tij? Atëherë?! Mbase ky ishte fati i përbashkët: ai nuk i kërkon, nuk shkon te lexuesit e tij të mundshëm. As ata nuk e dinë, as e vënë re. Nuk e dinë që ai është, mbase. Të shumtët, në mos të gjithë aty rrotull s’e dinë që shkruan dhe, pa asnjë vajtje-mendje, që pikërisht kësaj dite ai ka zbuluar dhe hedhur në letër imazhet e para të Metaforës si Liri e Munguar...edhe e tyre.

Intuitivisht ndjeu arsyen pse ata, të gjithë, i kanë ngulur sytë te trotuari tjetër. Një tufë flokësh të gjatë, biondë, në krahë të një palë syzash me xhama të errët, ecin në Sheshin e Madh, në sy të turmës që e bërtiste admirimin për shkëlqimin, madhështinë, por edhe indiferencën e tyre për ata, si turmë e tyre.

“Ku dreqin gjeta të dalë në Shesh sot, në këtë orë!”, iu kthye vetes.

Dihej, çdo ditë, në këtë orë, tufa e flokëve biondë dhe syzat e errëta kryenin shëtitjen e mesditës. Mespërmes Sheshit të Lirisë. Ajo pjesë populli që ndodhej aty, ndalonte, bëhej sy. Si rojet e Monumentit të Madh, pak më tej. “Për Nder Armë”. Pa asnjë komandë. Siç ndodh admirimi në mungesë librash të shenjtë.

Një tufë individësh, turmë brenda turmës së madhe, përpiqej të shpallte se nuk ëndërronte asgjë prej syzeve të errëta. Tufa brenda turmës lëvdonte pa pushim, Atë, “Nderin e Ndereve në Liri”. Tërë blatimet dhuruar Atij…

“Shpëto shpirtin tënd. Refuzo joshjen tënde...” sa s’bërtiti. “Jo të tjerëve!”

Po të mbetej edhe pak më gjatë aty, do fillonte ta ndjente po atë molë, të molisjes si prej turmës së tyre, do të brehej gjer në qelizën e më në fundme të vetmisë së zgjedhur si thelb qenieje. E trembi kjo frikë, edhe më rreptë kësaj dite me Metaforë, por iu gëzua ndjesisë se duke u ndjerë kështu e humbi të drejtën e fshehjes më tej në atë turmë. Që fryhej, shkumonte e zhbëhej në vetvete, në atë Shesh…

Kur qe larguar nga aty aq sa besonte se eko-ja e atjeshme s’e arrinte dot më, ndjeu se po u gëzohej sërish, edhe më ëmbël, rreshtave prej Metafore, hedhur në letër para se të dilte nga shtëpia.

“Njeri jam edhe unë…”, tha, për tu shfajësuar. “Mund të kisha mbetur atje. Sirenat s’janë veç librave të kohëve antike...”

Arriti në shtëpi, qëndroi pak sekonda te dera e dhomës së ndenjjes. U përshëndet me të vetët. I vështroi i malluar.

“U dua shumë…!”, u tha. Natyrisht pa zë. “Së paku, sa veten time të kësaj dite të lumtur...”

Ishte betuar dashurish tu ikte. Bëri i vendosur për nga këndi i vetmisë së tij të madhe. Ndërsa pak më parë e fali veten për dobësinë njerëzore, tashmë e falënderoi, edhe më gëzueshëm, që sërish nuk u tha, as të vetëve, ç’po ndodhte me të.

©Faruk Myrtaj