Poeti më i vjetër në botë - Nga Vangjush Ziko

Vangjush Ziko - Toronto

Arti poetik është një nga artet më të vjetra të ligjërimit.

Historia e ligjërimit më të vjetër poetik të njohur dhe dokumentuar deri më sot, lidhet me emrin e poetes Enkeduanna.

Vargjet e saj janë shkruar në pllaka të pjekura argjili me shkrimin kunifer shumer 4258 vite më parë dhe konkretisht, midis viteve 2285-2250 para erës sonë. Shkrimet e saj u zbuluan nga kërkimet arkeologjike në vitin 1927 në Yre të Mesapotomisë. 

Ajo pat qenë princeshë dhe fallxhore. Ishte fallxhorja e rangut më të lartë e Nannit, perëndeshës së hënës.

Janë gjetur dy poema me himne për perëndeshën Inanne dhe një vepër tjetër me himne të shenjta kushtuar perëndive dhe perëndeshave.

Ligjërimi i saj është një ligjërim ndryshe nga i i shkrimeve të shenjta kanunore. Ato janë vargje lirike të shkruara në vetën e parë, të cilat përcjellin emocionet e saj të drejpërdrejta.

Ajo përshkruan me hollësi përgatitjen e saj shpirtërore për t'u shkrirë plotësisht me perëndeshën, që adhuron, duke u bërë njësh me të e aftë që ta përtëritë ditën ndriçimin e përftuar prej asaj: “unë për hirin tënd kalova në trans,/Unë jam fallxhesa më e përkushtuar Enkeduanna!”

Ajo nuk i kursen epitetet duke përshkruar veten dhe bukurinë e vet. Ajo shkruan dhe për përgjegjësinë dhe peshën e rëndë që ka përkushtimi për të marrë shpesh vendime tronditëse: “Le të rrjedhin lirisht lotët e mi si pije e ëmbël për të shenjtën Inanni!”.

Ajo nuk dyshon për fatin që e pret. Në fund të poemës ajo e përshkruan veten e saj te dyert midis qiellit dhe tokës, si grua dhe si perëndeshë:

“Ato (lutjet) e arritën dritën e ditës, po për mua

Drita u shua.

Hijet e arritën dritën e ditës”

Në një himn tjetër Enkeduanna aludon, se internimi, që mund të merret si “sëmundje”, ishte “ndëshkim” për lëndimin që i shkaktoi perëndeshës së vet:

Këshillë (...)

Trishtim dhe pikëllim...

Zonja ime... përdëllim...bashkëvuajtje...

Jam e jotja! Dhe përherë do të jem! Më mëshiro,

Po e vuaj ndëshkimin tënd të madh,

Zonja ime, madhështia jote është e pamasë,

Ktheje dashurinë tënde ndaj meje!

Të pakrahasueshme janë bëmat e tua,

E lavdishme është madhështia jote...