Letërsi

Maloku i mutit - Tregim nga Arbër Ahmetaj

Pas pesë orësh, po dilja nga ndërtesa e rëndë e Fakultetit të Shkencave. Punët e laboratorit i bënim të shtunave, ditëve të tjera na nxihej jeta nëpër leksione e seminare teorike. Kur po merrja rrugën pas Maternitetit, nëpër lagje drejt Godinave të Fakultetit të Mjeksisë, dëgjova hapa pas meje. Ktheva kokën dhe ajo më tha: “Mirëdita”. Iu përgjigja edhe unë. I bëmë disa hapa pa folur. Ndjeva që uria po më ikte, etja po më shuhej, ngrohtësia po i kthehej trupit tim të mpirë. Po bëja kujdes në ecje me shpresë që e grisura në këpucën time të mos dukej. “Të lodhshme këto punë laboratori!”, tha ajo duke vazhduar të ecte krahas meje. I kisha parë sytë e saj në formë bajameje, të errët e të lëngshëm, fytyrën e bardhë të mbështjellë nga flokët si bishta korbi, një e zezë si karbon, buzët e saj si metal i shkrirë në kraterin e një vullkani.

I rrija larg si akulli diellit, si errësira dritës. Ajo më dukej si e përbërë nga një tjetër materie, sikur i përkiste një tjetër rendi qeniesh. “Këtu banoj unë. Shihemi nesër!”, - tha dhe rrëshqiti pas një porte të vjetër druri, pas disa muresh të mbulura nga pemë e gjethe. Ia bëra me dorë, ajo buzëqeshi. Pas një përvëlimi të shkurtë në kraharor, m’u rikthye etja, uria, të ftohtit, por kryesisht dridhmat. Po më dridhej gjithë trupi, si përpëlitja e raketave para shkëputjes nga toka, si pulitja e flakëve para shuarjes, si gjethet që dridhen para se të shkëputen e të bien në tokë. Ndodhesha në tokë. Kaluan edhe dridhjet. Gjithçka u rikthye si më parë. Vetëm, nëpër rruginë. Kisha harruar se për ku isha nisur. Një rigë shiu, një hamall që mbartte një karrocë me plehra dhe një qen që më kqyri pak me inat. Një grua kaloi duke mbajtë mbi krye një tepsi, nga njëra anë e rruginës në tjetrën. Nga aroma dukej se tepsia kishte speca të mbushur me oriz. Një e prerë e thellë në stomak, aciditeti që digjte, mungesa e sheqerit në gjak po m’i errte sytë. Një ëmbëltore lagjie pak metra më tutje. Hyra, kisha lek veç për një gotë konjak. E pagova dhe e ngrita me fund. Kur po dilja u ndesha me Luanin. “Kthehu ta pijmë nga një”, më tha. U kthyem brenda. Të nesërmen, më thanë se na kishin sjellë për krahësh në dhomë. Aq shumë kishim pirë.

***

“Punët praktike janë të vështira, jo vetëm se kërkojnë kohë dhe përqendrim, por edhe shumë dije teorike, shumë llogaritje!”, - më tha ajo duke më dhënë një fletore plot me shënime. Duke i krahasuar me shënimet e mia vërejta se ku kisha gabuar. E ndreqa gabimin, e hodha punën në të pastër dhe e dorëzova duke dalë. Ajo po më priste. Kishin kaluar disa javë nga shëtitja jonë disa dhjetëra metërshe në rruginë. “Mos të të vijë keq të kërkosh ndihmë. Janë punë të parëndësishme, pothuajse idiote, por që duhen bërë! Gjynah të humbësh kohë dhe energji me to!”. “Torturuese!”, i cilësova unë dhe të dy po merrnim në drejtim të Sheshit Skënderbej. Qe mes vjeshte. Një erë e butë, gati e ngrohtë po rrëzonte gjethet e pemëve. Ajo ecte një gjysmë hapi pas meje, thua se druhej të ma kalonte, të ecte para meje. Ky pozicion i saj më detyronte të ktheja kokën dhe gjysmën e trupit prej saj, kurrizin e kthyer kundra rruges. Krijohej kështu një lloj intimiteti, një si zonë e mbyllur, e jona. Ajo ecte rrëzë mureve të vjetra te banesave, duke bërë kujdes të mos shkelte në pusat e vegjël të ujit, apo në kapakët e mbyllur keq të pusetave.

Dy - tre herë u mbajt për krahun tim, kur udhëtarë që vinin nga krahu i kundërt mbanin me stoicizëm anën e tyre, anën e murit. Pata qejf për një çast që gjithë Tirana të ecte në të njëjtën mënyrë, ta shtynte atë drejt meje, ta detyronte të mbahej në krahun tim. Por, njerëzit u rralluan pasi kaluam një stacion autobusi. Po më pyeste për vitet e gjimnazit. M’u duk humbje e kotë kohe të flisja për ato vite. “I kam harruar, - i thashë, - ka tre vjet që jam shkëputur nga bankat e gjimnazit!”. Ajo qeshi me harresën time. “Po bën shaka, - më tha, - ato janë vite që nuk harrohen kurrë! Shoqëria, miqësia, dashuritë e para...!”. Po më dukej dobësi të pranoja që ajo kishte të drejtë. “Për ku po shkojmë kështu, me sa di unë ti banon në anën tjetër!”. Ndërrova bisedë. “Dua të blej dy bileta teatri për nesër mbrëma. Pastaj marrim autobusin e kthehemi, nëse s’të prish punë të më shoqërosh!”.

S’më prishte kurrfarë pune ta shoqëroja. Madje do kisha dashur që Teatri, që dergjej në oborrin e pasëm të Ministrisë së Brendshme, në mes të Tiranës, të kishte qenë të paktën në Sauk, për të mos thënë në Elbasan. Kaluam mespërmes Sheshit Skënderbej. Ajo përshëndeti dy të njohur të prindërve të saj dhe një shok të dikurshëm klase të gjimnazit me të cilin shkëmbeu dy puthje sipërfaqësore në faqe. “E thërrisnim Qokth, pasi fuste hundët kudo. Studion për spiun, në shkollën e Ministrisë së Brendshme! Edhe aty i ati ia ka bërë folenë, se vetë squllth ka mbetur.”, tha ajo duke më folur për shokun e saj të gjimnazit, që rrëshqiti rrëzë mureve së bashku me një tjetër. Qokthi i squllët, gjithsesi e ktheu kokën disa herë drejt nesh, derisa u zhduk. “Shokë si ky Qokthi, të bëjnë të mos e kujtosh kurrë gjimnazin!”, - i thashë jo pa njëfarë druajtje se do të më zemërohej. “Mos u bëre xheloz që i fola?”, - më pyeti duke më shikuar drejt e në sy.

Nuk e di se si u ndala pa ia hedhur dorën në qafë e ta merrja kryet e saj në krahëror, si një nxitje e brendshme për t’i kërkuar falje, si një i penduar që e vë veten në duart e tjetrit dhe kërkon pa fjalë, të marrë dënimin e merituar. Ula kryet dhe hodha një hap. Ajo nuk lëvizi nga vendi. “S’kam bërë askënd xheloz deri në sot. Do isha e lumtur sikur të ishe ti i pari!”, tha ajo e nxitoi hapin për të ecur pranë meje. Dielli në perëndim shkëlqente në qelqet e larta të Pallatit të Kulturës. Retë nga Perëndimi qenë të përflakura. I propozova të merrnim diçka në pastiçerinë e Pallatit. “Me kusht që të paguaj unë!”, - tha ajo. Pas pak zumë vend dhe po prisnim porosinë, unë një gotë ponç ajo një limonadë. Pijet erdhën. “Ndoshta nuk bëra mirë që të fola ashtu për Qokthin, njeriu krijon paragjykime te befta, nisur thjesht nga një emër, apo nga një bashkim tingujsh të papëlqyeshëm nga ana fonetike! Qokth dhe Squllës, nuk zgjojnë ndjesi pozitive, janë larg së qeni fjalë poetike!”, e mbylla fjalimin tim të kujdesshëm, me terma të përzgjedhura, edhe pse, po të qe e mundur, do ta rindërtoja nga e para fjalinë duke shmangur rimën e panevojshme, madje të mërzitshme me fjalët fonetike e poetike. Ajo qeshi duke kapërdirë bashkë me limonatën edhe rrezet e fundit të diellit. U ndjeva i lehtësuar. Ngrita edhe unë gotën e ponçit.

“Qokthi më vardisej në gjimnaz, si shumë djem të tjerë. Por nga fundi e teproi. Pasi e kisha refuzuar disa herë, një ditë më tha se ai do të bëhej i madh dhe se unë do t’i shkoja mbrapa!”, po fliste ajo me shpengimin e një njeriu që di se çfarë bën, aq më tepër i merr parasysh edhe pasojat e mundshme të asaj që bën. Ajo ishte një grua e re, njëzet vjeçe, unë kisha katër vite më shumë se ajo. Asnjëri prej nesh s’mund ta merrte me mend se çfarë do të na përgatiste e nesërmja. Ajo porositi prap nje ponç për mua dhe kafe per vete. Errësira po binte me shpejtësi përjashta. Kishte të veshur një fustan te errët me thurje penjsh deveje, me disa gjethe jo fort të dukshme. Herëpas’here mbulonte gjunjtë me rrumbullakësi joshëse. Një xhakovento të kaftë e kishte hequr dhe vënë në karrigen bosh, pranë saj. Flokët e prera shkurt i binin si thikëza të vogla, të zeza, të metalta mbi qafën e bardhë. Buzët e zjarrta mbështillnin dhëmbët e saj të bardhë. Me detyroi t’i flisja për vitet e mia të gjimnazit, për ato të pasgjimnazit, para se të vija në Universitet. I gëzuar që s’po më ngacmonte më me atë historinë e xhelozisë, i fola për punën, për pasionet e mia, për natyrën e vendlindjes dhe për mallin. “Më ka marrë malli për prindërit!”, i thashë, duke u penduar menjëherë. Ajo lloj njomështie që më kaplonte kur mendoja për prindërit e mi, për nanën time, më vinte gjithmonë në siklet, më dukej vetja i vogël, i brishtë, i paburrëruar. Ajo më përcolli një shikim të butë, kuptimplotë, thua se edhe atë e kishte marrë malli për prindërit e saj, në derën e të cilëve do të trokiste pas pak.

“Harrova të blija biletat!”, - tha kur po kapërcente pragun e derës.

Duke ecur rrugicës i vetmuar në kthim, mora me mend se ajo nuk kishte harruar, por paratë e biletave i kishte përdorur për të paguar pijet tona. Aq para kishim të gjithë, ose për teatër, ose për një dalje me shokë.

***

Unë nuk bëja pjesë në rrethin e shokëve të saj. Afrimi ynë kishte diçka sipërfaqësore, një si lloj kurioziteti që kanë vajzat e Tiranës ndaj djemve që vinin nga periferia, nga malet e atdheut. Ato e njihnin Shqipërinë nga librat ose nga reportazhet patetike të “Zërit të Popullit”. Ndryshe nga vajzat që të thoshin se “dajua im ka qenë me shërbim në Puke tre ditë”, thua se kishte qenë në Kamçatka, për të treguar se kishin njëfarë lidhje me largësitë e pafundme ndërmjet qyteteve të atdheut, Lina as që më kishte folur ndonjëherë apo kërkuar t’i shpjegoja se si e qysh ishte vendlindja ime, ish - katundi feudal apo gjysmë kapitalist, pasi kishte tre mullinj, i kthyer në qytet të lulëzuar socialist! Shkëmbeheshim korridoreve, vraponim nëpër salla të ndryshme leksionesh, na binte ndonjëherë të uleshim bashkë, pas mësimit vraponte të merrte autobusin. Ditët kalonin pa kuptuar. I zënë gjithë kohën me mësime, me vajtje - ardhje të lodhshme, as që shpresoja se do të mund të kisha rast t’ia ktheja Linës, “borxhin” që i kisha. Një apo dy herë e kisha ftuar për kafe, por ajo më kishte nxjerrë justifikime të arsyeshme (e përdornim shpesh këtë togëfjalësh të neveritshëm), dhe unë kisha qenë i detyruar ta kuptoja.

Është një ditë në Shkurt, gjatë së cilës në Tiranë, rinia shkollore i vërsulej Kodrave të Liqenit për të këputur lule mimoze. Nuk e besoj të jetë dita e Shenjt Valentinit, në atë kohë as që e dija që kishte një ditë të tillë. Ç’rëndësi ka, në fund të të fundit mund ta quajmë dita e Shenjt Mimozës, pasi mijëra të rinj gjendeshin në zemër të natyrës që rilindte pas gjumit dimëror. Kjo ishte një ngjarje e paimagjinueshme për mua, që vija nga Veriu, ku borës, jo vetëm në Shkurt, por deri në fund të Marsit as që i shkonte ndërmend se pas saj do të duhej të shpërthenin lulet, gjelbërimi, pranvera. Përsa i përket pranverës, ndoshta jo vetëm asaj, ishim pak të vonuar ne të veriut të atdheut. Por çfarë faji mund të na vihej ne për këtë?

Këto po mundohesha t’ia shpjegoja Linës ndërkohë që tufën e saj të mimozave po e mbaja unë. Ajo po shtrëngonte lidhëset e këpucëve e ulur kacul. M’u duk e vogël sa tufa e luleve që mbaja në dorë. E verdha brilante e luleve jepte vërtet shpresë për të ëndërruar. Të dukej sikur kishe qindra vezë dielli në dorë, të cilat nga çasti në çast pritej të shpërthenin për të mbushë me ngrohtësi ajrin e ftohtë të asaj dite Shkurti. Ia ktheva tufën e luleve, e m’u duk se në duart e saj ato qenë më të hijshme, më të përndezura. “Në Veri, ndoshta dimri i gjatë, i ruan më mirë sythet e njoma të pranverës. Pranverat vijnë pastaj më të bujshme, më shpërthyese”. Mendova se ajo po bënte njëfarë alegorie, po përdorte figuracion për të më bërë mua të reflektoja për gjëra më të thella, më domethënëse. Jo. Kjo shpresë m’u shua kur ajo shtoi: “Pranverat janë të bukura gjithsesi, qofshin të hershme, apo të vonuara”. Bëhej fjalë thjesht për stinën.

Ndodheshim në hyrje të bulevardit kryesor, pranë Universitetit. Ajo mori autobusin e linjës, unë vendosa të shkoja deri në Qytetin Studenti. Pas xhamave të pistë të autobusit ajo tundi tufën e diejve të vegjël prej mimoze. Buzëqeshja e saj qe e ëmbël, e ngrohtë, edhe pse në ikje. Edhe mua m’u duk sikur po lëvizja me një mjet të shpejtë, sikur këmbët s’po më preknin në tokë, por po zhvendosesha mbrapsht drejt kujtimit të një ndjenje të ngjashme, një ngrohtësie shpirtërore te provuar dikur herët në adoleshencën time. U përpoqa të sillja ndërmend imazhin e fqinjës sime, por linjat e saj u shkrinë me ato të Linës. Kjo përzierje e beftë, kjo alkimi mes imazheve dhe ndjenjave po më mbante të shkëputur nga toka, nga balta dhe pluhuri. Do të kisha pasur dëshirë të gjendesha në një vend të izoluar, larg zhurmave, për ta ruajtur sa më gjatë atë gjendje të dyfishtë, ku dy qenie të hijshme, dy bukuroshe që s’njiheshin me njëra - tjetrën, lidheshin së bashku përmes një ndjesie përçuese, thuajse elektrike.

Nga sytë më dolën një mijëra xixa të shndritshme. Ndjeva një dhimbje të fortë në ballë dhe trupin tim që po lëkundej. Dëgjova ca të qeshura, qiejt mbi mua u përmbysën, u errësuan krejt. Dikush më mbajti nga krahu, duke më ulur në bordurën e ftohtë e të pluhurosur të trotuarit. Kisha goditur me kokë një shtyllë betoni, një shtyllë heroike të mbirë në mes të trotuarit. Kur e mora veten, burrat që kishin qeshur qenë larguar. Pranë meje gjendej një grua rreth të pesëdhjetave që po jepte e merrte me shaminë e saj mbi të enjturën e ballit tim. Bririt tim të ri, në ballë. E falenderova dhe u ngrita. Ajo donte të sigurohej që isha mirë, që mund të ecja dhe në të ikur me këshilloi: “Nëse më vonë ose gjatë natës ke të vjella dhe dhimbje të forta në krye, shko drejt e në urgjencën e spitalit. Nuk bëhet shaka me trurin!”.

Gjëja e parë që më erdhi ndërmend qe se Lina, ftesës sime për kafe, i kishte bërë bisht me butësi e elegancë: “Sot është më mirë të përfitojmë nga dielli, mimozat dhe sinjalet e para të pranverës”. “Nëse një prej sinjaleve të pranverës ishte kjo goditje e shtyllës me kokë, - mendova, - vaj halli se si do të jenë të tjerat!”. Më erdhi për të qeshur. Brenda gungës në ballë, m’u duk se një farkëtar muskuloz, i djersitur, po rrihte me çekiç drejt e mbi kafkën time, tehun e një thike.

***

Sapo mbërrita në “Qytetin Studenti” u përballa befas me një ngatërresë tek godina 15. Dy-tre djem po gjuheshin me grushte. Disa vajza rreth tyre përpiqeshin t’i ndanin duke u thirrur në emra. Ata ia kishin marrë me nge. Po u pëlqente të rriheshin. E gjuanin njëri - tjetrin për tokë, e shqelmonin ku mundnin. Vetëm afrimi i një “Izaure” të policisë bëri që përleshja të merrte fund e ata të shpërndaheshin rruginave. Vajzat të tmerruara mblodhën rrobat, këpucët e tyre të mbetura në pluhur. Zemra m’u ftoh. Pas pak më ndaloi një polic dhe, pa më pyetur për asgjë, më mori në rajonin e policisë. Aty i gjeta edhe dy të tjerë, nga ata që sapo qenë rrahur me njëri-tjetrin. Në një dhomë të policisë më pyetën se pse ishim ngatërruar dhe se kush ma kishte bërë atë gungë në ballë. U tregova se gungën në ballë ma kishte bërë një shtyllë betoni para një gjysmë ore, diku afër Stadiumit dhe që s’kisha asnjë lidhje me ngatërresën.

I sollën në dhomën e pyetjeve edhe ata të dy të tjerët, të cilët për fatin tim thanë se “s’kisha qenë i përfshirë në ngatërresën e tyre”. Më dhanë një letër ta firmosja e po më shoqëronin drejt portës, kur u ndesha me “Qokthin” e Linës. Ai pa një pa dy ma rrasi një grusht në stomak duke më lëshuar shakull përdhé. Policët më rilidhën dhe më nisën në një prej vendizolimeve të tyre. Pas dy ditësh mora vesh se të gjithë ata të “implikuarit në rrahje” qenë liruar e se i vetmi që mbahej në izolim qeshë unë. Ndërkohë më kishin rrahur disa herë. Kishin saktësi rrahësit e mi. S’mund t’ua ha hakun. Godisnin pikë së pari mbi gungën time në ballë. Pastaj nga t’u zinte grushti apo shqelmi. Nga fundi, i riktheheshin prap gungës, dhuratës së shtyllës. Më dhanë të haja vetëm ditën e tretë, pak para se të binte mbrëmja. Më lejuan të laja fytyrën dhe të pastroja rrobat nga gjaku i mpiksur. Në një pasqyrë të pjerdhur në banjo pashë fytyrën time. Nuk isha më unë. Fytyra ime i përkiste një tjetri. Një të panjohuri. Më lanë vetëm deri nga ora nëntë e darkës, kur më thirrën në një zyrë. E pashë “Squllthin”, “Qokthin” e Linës. Atë e njoha. Veten time jo. Ai nuk e zgjati: “Dëgjo këtu, ti maloku i mutit! Deri sa të mbarosh studimet do të shkosh nga konvikti në klasë, nga klasa në mencë, nga menca në konvikt. Veç një hap po të shmangësh nga kjo rrugë, do të përfundosh në duart e mia! Herën tjetër nuk do të dalësh i gjallë prej këtu! Pirdhu! Të qifsha maloken që të ka pjellë!”.

Kur dola ajri i fundshkurtit më freskoi. M’u kujtuan fjalët e fundit të Linës: “Sot është më mirë të përfitojmë nga dielli, mimozat dhe sinjalet e para të pranverës”. Unë s’kisha përfituar edhe aq, por prap i dhashë guxim vetes: Mbahu malësor! Mbahu maloku i mutit!

©Arbër Ahmetaj