Verbëria - Tregim nga Roland Gjoza

Djali vinte pa i lajmëruar. Pa rënë ende muzgu, me një grimë diell mbi mullarët e kripur të kodrës së zhumbricës, me dyndjen e mushkonjave dhe firosjen e mizave, vinte pa u ndjerë, hynte në kopsht, merrte shatin dhe mihte aty-këtu, pastaj rrokte lopatën, kazmën, kosën, hapte ujërat, futej në ahur te lopët, në vathë te delet dhe dhitë, në katua te gjelat e detit, çmallej me gjithsej dhe duke kënduar hynte në shtëpi.

Vinte nga Amerika djali. Dy ditë udhë. Nju Jork-Tiranë. Tiranë-mali Ivan. Rrokupujë nëpër rrugë, jep para këtej e jep para andej, vetëm e vetëm që të mbërrinte sa më parë. E priste nëna dhe babai. Babai i verbër. Fshati me shumë mullarë nëpër kodra, me shumë vetmi të mëdha, kundërmues si ai, borzilok e zhumbricë, trëndelinë e livando, shurrë bagëtish, duhme bajgash të freskëta, kashtë e kalbur.

Atë bënte në fillim, ritin e fshatarit, ia hynte kopshtit, punonte gjer në errësire, përshëndetej me kafshët e shpendët, pastaj hynte në shtëpi. E ëma i fshinte me gishtin e madh plot kallo lotin e baltosur në mollëzë që ende i përvëlonte.

10 vjet bir dhe s'tu shkul zemra nga ky vend. Unë të shikoja nga dritarja dhe llafosja me babanë, i rrëfeja ç'bëje ti, si nuk e le njëherë këtë zakon. Hiq dorë, bir, se do vrasësh shpirtin.

Kështu qe. Kështu vazhdonte. Prej një viti priste biletën, prej një viti blinte çikërrima për ta, prej një viti shikonte ëndërra me mullarë ne mes të Manhattan-it. Kur vinte dita për t'u nisur i linte gruas amanetin; po vdiqa, atje më varrosni! Ti je budalla, ia kthente ajo, ku te vete mëndja. Ke dy fëmijë të rritur. Ata pothuajse s'e kujtojnë më atë vend. Mos e kthe kokën prapa. Sa herë ta kam thënë. Ndryshe s'bëjmë prokopi. Dhe fëmijët i marrim më qafë.

Dhjetë vjet mall për një katundth në humbëtirë. Shkonte amerikan e kthehej fshatar, bëhej amerikan e kthehej fshatar. Gjersa këto shëmbëtira u përzienë e u bënë një lëmsh i kokolepsur dhimbjeje.

-A do ta shoh Amerikën? - e pyeste babai.

-Do ta shikosh patjetër.

-Po unë s'kam sy.

-Do ta shikosh baba, të premtoj.

-Une kam mbaruar, bir. Jam 80 vjeç. Po ëndërr e kam patur atë të uruar Amerikë. Është e bukur?

-Është e bukur, baba.

-Ta shikoj dhe kjo, gdhiu e ngrysu me pula e lopë, ne arë e në shtëpi. Gjynah nga perëndia.

-Do ta shikoj dhe kjo sa të mërzitet. Unë do t'ju marr, po s'ka më kthim. S'ka më kthim, baba.

-Pak e rëndë, bir.

-Po t'ju kem ju atje, e mbledh mëndjen dhe unë.

-E mbledh, bir, tha nëna. Unë ku ta gjej të vij të rroj me ty. S'kanë ç'më duhen lopë e dhi, atje kam nipër e mbesa, kam…

-A thua do të shoh nga sytë në Amerikë, bir?

-Të premtoj, baba.

-Bekuar qofsh, bir.

U bënë dokumentat për bashkim familjar që zgjatën një vit, një proçedurë e gjatë kapitëse, ankth e gëzim këtej, ndryshim i madh andej. U mbush shtëpia e fshatit me njerëz. Uronin njerëzia, piqej rakia e fundit, tëmotjet u bënë fir me miq e gjitonë. Ndërsa këtej djali u bë copë të gjente në rrugë një palë kolltukë që hapeshin e bëheshin shtretër, një komodinë, dy tri karrige, aq sa nxinte ajo dhomë e vogël. Kjo punë bëhej natën në ato rrugë që kishin radhën e pastrimit. Ç'nuk hidhnin amerikanët, pasi iu mbushej qeseja, shurrën përpjetë, plaçkat e vjetra poshtë.

E shoqja nuk i zinte fare në gojë. Nipi e mbesa i kujtonin herë pas here, po ku të lë Amerika të kujtosh shumë? Shkollë dhe punë, darkat te Astoria me muzikë greke, me Janis Parios, Vulgaris, Katerina, shtëpitë e qejfit, kazinotë…

Andej u shitën të gjitha, toka, lopët, dhitë, pulat, rosat, gjelat e detit, mullarët, shtëpia. Paratë drëng djalit në dorë. O Zot! Nuk do të ktheheshin më në katundth. Do të mblidheshin në fund të botës me djalin. Kështu i thonë shqiptarët Amerikës, fundi i botës, po dhe Amerika kështu i thotë Shqipërisë, fundi i botës.

Erdhën. Babai nuk shikonte pothuajse asgjë. Kalamendej sikur po binte nga reja në re. Djali kishte makinë të madhe, rrangallë. Ecën shumë. Tjetër erë. Nëna shikonte, babai merrte me mënd. S'ka qiell, i pëshpëriti ajo në vesh. Po ku do të lutemi, ia ktheu ai me frikë.

Nusja i puthi plluq-plluq dhe i futi në një dhomë.

-Ju pëlqen, - i pyeti dhe qeshi me zë.

-E vogël, - i pëshpëriti ajo.

Sa, - e pyeti ai.

Sa katoi i gjelave të detit, po qënka ngrohtë. Është vërtet ngrohtë.

Mbetën vetëm. Djali bënte dy punë. Nusja dy punë. Djali dhe vajza shkollë dhe punë. Mbetën fillikat përpara televizorit. Ajo shikonte, po s'kuptonte asgjë. Ai dëgjonte një gjuhë të huaj dhe shikonte ngjyrat e verbërisë. Kur vinte djali sikur ulej Zoti nga qielli. “Erdhe bir”, dëgjonte ai dhe ndjente me erë djalin. “Erdha t'iu marr, mama. Ja, dy orë kohë kam, sa për t'i bërë vizitën babait”. Shkonin dhe vinin. Rrugës ai e pyeste: “Ç'sheh? Mure. Po tjetër? Ura. Po tjetër? Rrugë të mëdha, pa fund. Po qiell nuk sheh ende? Ncuk! Ah, ç'na le pa u lutur, moj Amerikë”.

-Ç'thotë mjeku, bir.

-Këta nuk thonë asgjë, baba.

-Kupton gjë ti, moj, - i drejtohej ai së shoqes. Sa kupton guri. Do shoh unë?

-Durim, jemi në dorë të djalit…Ai di ç'bën!

-Mama, - i drejtohej i biri, - ka një problem të vogël. Babai duhet të presë. Kështu thuaj. Pa dalë librezat shëndetësore nuk mund të bëjmë asgjë. Këtu një operacion të merr qimet e kokës.

-Ashtu?!

-Ashtu, posi.

-Mirë bir, bëj si të duket ty më mirë.

-Ç'thotë moj, - e pyeste ai të shoqen.

-Nuk dashkan të hapin qesenë.

-Ç'kuptim ka.

-Asnjë kuptim. Presin nga shteti.

-Po kur?

-Shteti si shteti.

-Si i ka punët me gruan?

-Ajo s'duket. S'takohen.

-Ç'thua, moj?

-Këtu s'takohen. Në Amerikë je vetëm.

-Rrodhe, moj, të lane ato të shkreta?

-Jo, nuk kam rrjedhur, po kështu tha nipçja, ai që do të na bëhet doktor.

Pas dy muajsh pleqtë morën kartat mjekësore.

-Dy orë pushim. Vetëm dy orë... Shpejt, baba. Vizitë te mjeku.

-Pse po vonohemi, moj, - e pyeste ai. Më duket se po grinden. Nuk e di ç'kanë.

Rrugës ai i thotë nënës:

-Operacioni do të bëhet, po ka dalë një problem. Maskarenjtë! - shfryu.

Kur u takua me gruan, pas një jave, ai i tha:

-Nuk e mbuloka sigurimi shëndetësor krejt operacionin. Duhen dhe 400 dollare.

Ç'thua, je në vete? Si t'ia bëjmë? Kështu do të blejmë shtëpi, ne? Kështu, duke dhënë sa andej-këtej? Mblidh mëndjen!

Ajo kishte qarë. Ai se kishte parë më. Sepse ajo kishte filluar një punë të tretë.

Operacioni u bë vetëm për një sy. 400 dollarë ishin shumë. 80 vjeç ishte babai, një sy i mjaftonte.

Kur pa për herë të parë, ai tha:

-Ç'janë këto ahure? E kishte fjalën për shtëpitë e Rixhvudit.

E po ç't'i bëjmë atij njeriu të rritur në një katundth të Shqipërisë? Të prish punë ëndërra. Dhe një sy ishte shumë për të. E mjeroi dhoma e vogël, vetmia, malli i fshatit të humbur.

-Ikim, grua, ikim një orë e më pare!

Je në vete? Ku të mbytesh, o plak, ne s'kemi më as shtëpi, as katandi. I shitëm të tëra, se kështu na tha djali, na tha koka...

-Unë shoh tani, moj e uruar, ku e kam fshatin?

-Ç'fshat, more teveqel, a thamë që s'do kthehemi më, se do të mblidhemi me…me... S'i mbante lotët.

Nganjëherë djali mblidhej me ta mbrëmjeve, pinte me babanë, këndonte dhe ashtu të bërë kaike kërcenin fshatçe. Aty në mes të valles babai i lutej t'i kthente në fshat. Në fillim djali u trondit, e mori babanë për qafe dhe me lot në sy i tha:

-Po mua ku do të më lini?

Më në fund u vendos. Amerika s'ishte për pleqtë. Le të shkonin. Po ku, ku do të mbyteshin?

-Aman të ikim, pa flemë dhe në mullarë. Ca para i kemi, do blejmë një kasolle dhe ia nisim nga fillimi, o bir, me bukë e kripë.

-Ç'thua baba, je në vete?

-Ah, ku je verbëri! - psherëtiu babai.

-Mos u bëj merak për ne, bir, se mblidhemi te çupa në qytet. Sa herë na është lutur. Ti të jesh mirë, pa ne me sot me nesër, bir. E ku i gjëndet karari pleqëri zezës?

-Jo, moj nënë, jo kaq shpejt, po syri tjetër?

Ç'sy, mor bir?

-Po unë do t'ia operoja dhe syrin tjetër babait.

-E ç'i duhet, të shohë më shumë? Të marroset fare? Kurseji paratë, bir, se ke grua, fëmijë, nuk i dihet si vjen jeta...Ne e shtyjmë dhe me frymë të shenjtë, se për atje jemi nisur...

U bënë gati. Djali i tha së shoqes t'iu kthenin paratë, që të blinin sërish ato që kishin shitur, po ajo ia mbylli derën mu në hundë.

-Po ca dollarë nuk do t'iu japim për udhës?

Asnjë përgjigje. I përcolli për në aeroport. U përpoq t'iu gjente nja dy shqiptarë për udhës, i puthi në rrudha me një ndjenjë faji dhe u kthye në shtëpi. Rrugës nuk i mbajti lotët. “Po mua si më lanë vetëm? Për ca dollare, o Zot, po syri tjeter, i majti apo i djathti, 400 dollarë s'janë pak, po fundja ç'janë 400 dollarë? Një darkë me miq në Astoria”.

Ndjeu dhimbje në gjoks. Dhimbja iu rrit. S'kishte më fuqi as të thërriste për ndihmë. Ishte vetëm, krejt vetëm. “Po të thërras urgjencën, ndoshta sigurimet e mia shëndetësore nuk e mbulojnë krejt spitalin. 400 dollarë s'janë pak… Syri tjetër”.

Humbi vetëdijen me një ndjenjë kapitjeje pa fund.

E gjetën të vdekur pas dy ditësh, kur e shoqja u kthye pas punës së tretë.

© Roland Gjoza