Letërsi

Libra, minj dhe kacabunj - Tregim nga Roland Gjoza

Mora me vete miun dhe kacabunin dhe drejt e në Tiranë pas 15 viteve në Amerikë. Kisha ndërruar 5 shtëpi me qira dhe kudo luftoja me minjtë dhe kacabunjtë. Gjersa një ditë me mundën dhe unë i bëra miq. E mbajta të fshehtë këtë miqësi se nuk është e zakonshme, madje e turpshme të thuash se ke bëre mik një mi dhe një kacabun. Po cilët, do të pyesni ju, ata më llupësit, më të pandreqshmit, që ma kishin sjellë në majë të hundës. Iu thashë: hej, këtu tek une ju s’keni ç’hani më nga varfëria që më ka pllakosur, a doni të vini me mua në vendin ku kam lindur?

Kështu që zbrita në Tiranë, pa i rënë në sy njeriu, se mua prej kohësh më kishin harruar dhe drejt e në shtëpi. Atje më priste një pamje e trishtë; mobilje të vjetra, mure të rrjepur, noti, pluhur. Ata të dy, miu dhe kacabuni, po më vështronin me një zëmërim që më trembi, se po të shpërthente, do t’i dëgjonte fqinji, një plak gërnjar, që kishte ndarë tri gra, ngaqë nuk ia përfillnin atë kokëkrisje prej të marri kur ulërinte se, po të ishte ai në vend të Napoleonit, nuk do të kishte ndodhur Vaterloja. Dhe, për pesë a gjashtë ore, paraqiste me zell prej fetari, arsyet e veta që i dinte vetëm ai. Gratë nuk e kuptonin, siç nuk po më kuptonin mua, miu dhe kacabuni që, pas një udhëtimi kaq të gjatë, i kisha sjellë në një shtëpi kaq mjerane, ku e ku me atë të Amerikës.

Zbrita poshtë dhe bleva ca ushqim për vete dhe për ata, se nuk durohet zemërimi i miut apo i kacabunit. Duke ngrënë sëbashku në një skrivani që ishte plakur shumë, skrivania ku shkruaja ato shkaravinat e mia, ata më pyetën se ku do t’i çoja dhe unë iu thashë se pas pak do të më telefononte botuesi dhe ai do të më sqaronte për gjithçka. Ka për të ngrënë? - pyeti kacabuni, një shëmtirë, me të cilin isha mësuar ndërkaq, duke ditur dhe atë që faraonët e kishin simbol në mitet e tyre, - dhe shtoi me një pakënaqësi të hapur se si quhej ai vendi ku do të shkonim. Une iu përgjigja se i thonin panair.

Miu cijati gëzueshëm se, per çudi, e dinte ç’do të thoshte panair. Kishte qenë dhe ishte dendur mirë në panairet ambulante të fermave, që rëndom në fundjavë hapnin tendat dy hapa larg shtëpisë. Të dy flisnin për panairet e gjithëfarëshme dhe keshtu që zëërimi i tyre u fashit njëfarësoj. Djathi blu, djathi kaçkavall i Lionit, djathi gri i Skocisë, djathi… dhe kështu, duke folur për djathërat e llojllojshme, erdhi ora t’ia mbathnim. Kur panë librat, librat e pafundme dhe turmën e ngjeshur që mezi çante në atë batërdi frymësh, të dy më tërhoqen nga cepi i xhaketës dhe më thanë me hakërrim se nuk shikonin kurrfarë djathi aty rrotull. Unë isha një mashtrues, një qelbësirë, një gënjeshtar që meritonte një hakmarrje të madhe.

Nuk ua vura veshin, po i lashë të bënin ç’tu tekej, i joshur nga titujt e rinj, shkrimtarët që më shkonin ngjitur dhe s’mi hidhnin sytë, ca rioshë që i kisha njohur dikur, por që bënin se kinse s’më njihnin, sikur të isha ai i picës që po kërkonte klientin. Botuesi, që më kishte thënë dikur se ishte e kotë të merresha me letërsi, kishte vënë dy gushë dhe tri barqe që ngriheshin si qumështi në valë dhe uleshin sikur t’iu fryje. Askund, askush, askurrë një vështrim miqësor, një gjest njohjeje sado e përciptë, që t’i jepte një rrahje më tepër zemrës sime që po bëhej akull.

Libri im i ri ndodhej në një cep dhe kurrfarë s’binte në sy.  Nuk shitet, më pëshpëriti botuesi, e hoqa nga qarkullimi, ishte e kotë. E kam shitur si letër. Po ngaqë më vjen keq për ty, të ikurin, ruajta nja dy kopje për panair. Mik, më tha ai, me sinqeritetin e një pike loti në sytë e një virgjëreshe, ç’është e vërteta, ti s’ke faj, aspak s'ke faj, ma vër veshin, sepse s’ke të njohur, nuk jep dhe nuk merr, se nga fshihesh andej dhe nganjëherë kujtohesh të botosh. Nganjëherë, po kjo është pak.

Këta që sheh këtu botojne nga dhjetë libra në vit, gjysma janë deputetë, gjysma profesorë e gazetarë, dhe ajo që mbetet, puthadorët e tyre, kriminelë. Të krimbur në para nga hashashi. Po ja që edhe krimineli e ka një damar poeti, një peng dhe menjëherë nxjerr paranë, që s’di ku ta çojë, për botimin dhe parathënien që e shkruan një nga këta të mëdhenjtë e letrës.

Edhe botuesit edhe shkrimtarët me emër, edhe gazetat që iu bëjnë reklamë, edhe televizonet, shumë a pak, janë kriminelë, sepse nuk i japin hakun ar karatit, po kallp trutharit. Para, mik, ke para? Ke gjithçka! Dhe më shoshiti gjerë e gjatë se si punon makina e botimit që, tek e fundit, edhe ajo, si makinat e tjera, do benzinë e naftë, pra, para. Kudo ka pika karburanti siç ka kudo dhe pika karbobotimi. Të gjithë mbajmë nga një zorrë në dorë dhe mbushim serbatorin e botimit, që ai të ecë, apo të fluturojë, sipas xhepit. Ndjeva në hundë taftin e rëndë, që ndillte të përzierë, të naftës bruto të Ballshit. Dhe duhma e squfurit më këputi e më meku, sikur do të më binte alivan.

Një zë i çjerrë, një tjetër si i dhjamosur, një kujë plake histerike, buçitje prej mamuthi etj, etj, pushtuan gjithë ateëgodinë prej mermeri, e tundën dhe e shkundën me gjithsej.  Ç’kishte ndodhur? Ja, që unë isha krimineli, po se kisha ditur, jo ata, që bënin një punë aq të paqtë, libra, të cilët të ndjellin vetëm një hapje goje për gjume e aq. Ish mbushur dyshemeja dhe cit me cit me libra, plot minj e kacabunj. Kësaj ploje të përbindeshme i printe miu dhe kacabuni im amerikan. Me instinktin dhe marifetet e tyre prej kafshe e insekti, kode që nuk i njohim gjer në fund, ata kishin mbledhur tëre minjtë dhe kacabunjtë e Tiranës.

Mirë librat, se libra ishin, letër, send i çfarëdoshëm, ndonëse pjesa më e madhe nderuar me çmime ndërkombëtare, po me botuesit ç’kishin; njëri me kafkë të çarë, pa tru, tjetri me bark të shqyer pa fare rropulli, ashtu si gropë varri, një grua e trashë, si mendeshat e Gogolit, gollomesh, se ia kishin ngrënë rrobat, ngaqë ajo i kish plot thërrime djathi dhe çokollate, një dymetroshi që botonte kinezët, i kishin lënë vetëm kravatën që i lekundej si lavjerrës duke treguar kohën zero, një mjekerrosh që botonte vetëm arabët, që ulërinte për ndihmë, e kishin lënë cung, pa gjymtyrë.

Libra të ngrënë, fletë që endeshin lart gjithandej si pupla zogjsh të vrarë, ulërima rrënqethëse dhe, pas pak, në atë sallë gjigante, vërshoi uji i zjarrfikseve, të cilat ishin lajmëruar për zjarr. Më pas, erdhën autoambulancat, policia, ushtria dhe sinjali i alarmit pushtoi qytetin. Edhe jashtë nëpër rrugë minj dhe kacabunj, mbushur bulevardi i madh, sheshi, unë ndërkaq thirra emrat e miqve të mi, miut i thirra Taras, ndersa kacabunit, Keops dhe ata menjëherë m’u shfaqën, më të gëzuar se kurrë, sikur t’i kisha çuar në një festë minjsh dhe kacabunjsh. I mora dhe ika. Po një gjë nuk kuptova; si iu kishte pelqyer aq shumë libri!

©Roland Gjoza