Të flasësh apo të heshtësh? - Nga Jeta Dedja

Nga: Jeta Dedja

Kjo është një nga pyetjet që më ndjek sa herë rikthehem në Shqipëri.

Ne që jetojmë jashtë vendit përpiqemi, gjatë qëndrimeve tona të shkurtra, të shijojmë atë ndjesi atdheu që na mungon në përditshmërinë tonë të huaj. Të thithim atë aromë të munguar të atdheut: qoftë në shijen e byrekut, kabunisë, tavës së kosit, apo në zërat e lartë e në sytë e njerëzve tanë. Kafja e mëngjesit që nuk është as dy hapa larg, rruga me zhurma të njohura, të folurit shqip, me dialekt e nëndialekt të gjitha këto na kujtojnë rrënjët. Por, pavarësisht përpjekjes për të qëndruar në atë ndjesi të ngrohtë malli, është e pamundur të mos bëjmë krahasime mes dy realiteteve që kemi jetuar: atij që lamë pas dhe atij ku jetojmë sot.

Kur ndan me të tjerët vëzhgimet e tua kritike rreth asaj çfarë ka ndryshuar në vendin prej të cilit u largove pasi vetë të kanë pyetur “Si të është dukur Shqipëria?”, disa ndihen të zhgënjyer nëse nuk marrin një përgjigje patetike ose “atdhetare”. Nëse përgjigjja nuk është: “Shumë më mirë se sa e prisja, çdo gjë ka ndryshuar për mirë, jam e mahnitur”, atëherë befas tensionohen e të shohin si të deklasuarin e regjimit. Qëllon që të të përvishen me breshëri “Se mos Kanadaja është më mirë? Si jetoni mes dëborës ju qofshi. Ju nuk keni të drejtë të flisni tani për vendin, se ikët, e latë. Kthehuni dhe ndryshojeni ju Shqipërinë po deshët”. Dhe pastaj, gjithçka mbyllet me një të qeshur “miqësore” që të kujton shprehjen e vjetër: qesh e ngjesh.

Në çast bëhem pishman që i përmenda keqzhvillimet në vend këtij bashkëkombasi. Ai jeton mes kafeneve dhe restoranteve gjithnjë e më të bukura, udhëton për 6 orë në gjithë Shqipërinë, dhe i arrin brenda ditës të gjitha bregoret bukuroshe e lumenjtë e kulluar, çukat, kodrat, brinjat, gërxhet dhe pyjet e pagjelbëruar. Dhe nëse shteti e shpërfill, e përdor, e keqtrajton, ia merr pronën, ia zë frymën s’ka gjë se e rëndësishme është që ai kafen e pi te pista në mes të detit, kurse mua në Kanada më duhen 8 orë udhëtim të arrij oqeanin.

Unë e kuptoj: shumë prej atyre që jetojnë ende në Shqipëri kanë bërë paqe me realitetin. E kanë përqafuar si të vetin qoftë për arsye patriotike, politike, ekonomike, emocionale apo thjesht sepse nuk kanë pasur rrugë tjetër. Dhe kjo është legjitime. Por nuk e bën më pak të vlefshme perspektivën e dikujt që ka jetuar larg dhe që kthehet me një palë sy të stërvitur të shohin ndryshe, e theksoj jo më mirë, por ndryshe.

Kur vij në Shqipëri personalisht e shoh vendin me sytë se si mund të ishte përmirësuar gjithmonë duke krahasuar me vendin nga vij. Shoh potencialin dhe pengesat. Shoh bukurinë dhe kaosin urban. Dhe shprehem me kujdes, me takt, ndonjëherë me humor, ndonjëherë me trishtim. Sepse, sado që kam ndërtuar një jetë larg, ky vend më përket. Jo vetëm për atë që ka qenë, por edhe për atë që mund të jetë.

Se Shqipëria nuk është një vend që thjesht e lamë pas, është një vend që e marrim me vete. Në kujtime, në ëndrra, në gjuhën që flasim me fëmijët tanë, në këngët e vallet që kërcejmë festave. Mund të mos e pijmë më kafen në të njëjtin lokal, mund të mos ecim më në të njëjtat rrugë çdo ditë, por kjo nuk do të thotë se jemi shkëputur. Jemi ende aty në mënyrën tonë. Dhe fjala jonë nuk vjen për të ndarë, por për të ndërtuar një urë mes asaj që jemi bërë dhe asaj që s’mund ta harrojmë kurrë.

© Jeta Dedja/Flasshqip.ca