Orët e fundit të Sokratit

Dy javët e qendrimit në burg i kishin dhënë mundësinë të thellohej në temën aq të preferuar të tij për “Pavdekësinë e shpirtit”, temë që pastaj e mori dhe e madhëroi Platoni. Ai ngulmonte se vetëm një shpirt vërtet i pamolepsur kishte të drejtën e përjetësisë. Sokrati ishte i bindur se asnjë i padenjë nuk duhej të kalonte në përpjetësi! Ai besonte me gjithë shpirt se do të kalonte në përjetësi, jo se ishte filozof e Platoni thoshte se vetëm filozofëve u takon përjetësia, jo. Shumica e filozofëve s’ishin gjë tjetër veç tregtarë dokrrash, që nuk të thonë as edhe një fjalë pa i paguar, madje paraprakisht. Janë frymorë që, në vend t’i ndriçojnë, i qorollisnin njerëzit, duke i zhytur në një errësirë më të keqe se padija. Atij, mendonte, i takonte përjetësia sepse, së pari, kishte bërë një jetë te ndershme. As të holla nuk u kishte marrë nxënësve, as dredhi s’u kishte mësuar, por vetëm të arsyeshmen dhe urtësinë. Se urtësi e trimëri për të ishin e njëjta gjë, ushqenin njera-tjetrën.

Mandej Sokrati vazhdoi: “Nuk e kundërshtova shumicën, pranova dënimin me vdekje si shprehje e vullnetit të saj. Vendosi vota e shumicës. Dhe jo se nuk i bihet murit me kokë, siç thonë, por u binda sepse respektoj ligjin, shtetin ligjor. Ndryshe, si do të mbahet në këmbë qytet-shteti ynë dhe demokracia? Më quani, në daçi, dëshmor të demokracisë, por mos e shpërdoroni për qëllimet tuaja shprehjen “Në emër të popullit”. Se populli shpesh bën gjumë të thellë, ose nga që nuk di gjë, ose është i frikësuar.
Më thanë se prirem ndaj diturisë së lartë, se dua të hyj në sfera të ndaluara për vdekatarët, por them se në jetë nuk isha më shumë se një mësues fshati, që e di mirë se, sado shkolla të hapen, populli ka gjithnjë nevojë për abetare. Populli them, jo thjesht e vetëm fëmijët e klasës së parë. 
Më damkosën si mendjemadh, duke më ngatërruar edhe me sofistët. Por e dëgjuat edhe vetë, o burra athinas, se vetë fatthënësi i Delfit ka thënë se jam më i dituri i njerëzve, që unë nuk e besoj se jam vërtet. E kur thashë “Kam vetëdijen e të pamësuarit tim”, e besoja dhe e besoj. Se qysh u futka në kaplloqen e një njeriu gjithë Gjithësia? E tërë Athina e di thënien time “Di një gjë, që nuk di asgjë!”.

Dhe, nëse dua ende të jetoj, më tepër për hulumtimet e mia them. Më hidhëruat e më helmuat, por mos kujtoni se po largohem nga kjo botë pa i shijuar të mirat e saj. Askush nuk e jetoi jetën më mirë e më këndshëm se unë. Pata privilegjin të merrem me atë që dëshiroja: diturinë dhe filozofimin. Gjysmën e athinasve i pata miq. Shëtisja në Agora por edhe lëndinave deri përtej në Ilisia e Qifiso, mes gjelbërimit e freskisë, vetëm apo me djelmosha të hijshëm. Shijova verërat dhe mjaltët e Atikës, por ju e dini sa i përkorë isha: nuk e teprova dhe nuk u deha kurrrë në simpoziumet ku të tjerët villnin poshtë tyezës. Dhe nuk jam mosmirënjohës ndaj teje. 
Të falënderoj, Athinë, për gjithë sa bëre për mua. E nuk bëre pak. Shërbimet e tua ndaj meje ishin më të mëdha nga dëmi që po pësoj. Isha qytetar me të gjitha të drejtat. I nderuar, edhe pse thashethemnaja më rrethonte si mjegulla e mëngjesit. Por dielli i së vërtetës e treste shpejt mjegullën dhe unë ecja me kokën lart. Më ngrite edhe në ofiqe, që të drejtoj e të gjykoj për punët e përbashkëta. Më dhe mundësinë të mësoj e stërvis një varg djelmoshash që u bënë krenaria jote. Ti ishe dashuria ime më e madhe, pas filozofisë. U përpoqa të gdhend e lëmoj një nga gurët e faltores sate. Faleminderit, Athine, mëma dhe njerka ime! “

(Marrë nga “Fedoni” i Platonit, përkthyer nga Sotir Papakristo, përshtatur për publikim nga Klodi Stralla)